Qadınlarda sidik yolu infeksiyaları: səbəblər, müalicə və qorunma

Sidiyə gedərkən yanma, hər dəqiqə tualetə qaçmaq istəyi və qarnın aşağısında ağırlıq hissi — qadınların əksəriyyəti bu şikayətləri həyatında ən azı bir dəfə yaşayır. Qadınlarda sidik yolu infeksiyaları kişilərə nisbətən dəfələrlə çox rast gəlinir və bəzən təkrarlanaraq həyat keyfiyyətini ciddi pozur. Bu məqalədə infeksiyanın niyə yarandığını, əlamətlərini, müalicə prinsiplərini və qorunma yollarını izah edirik.

Qadınlarda sidik yolu infeksiyaları niyə daha çox rast gəlinir

Qadınlarda sidik kanalı (uretra) qısadır və anus ilə vaginaya yaxın yerləşir. Bu anatomik xüsusiyyət bağırsaq bakteriyalarının, ilk növbədə Escherichia coli-nin, sidik kisəsinə qalxmasını asanlaşdırır. İnfeksiya riskini artıran əsas amillər:

• Cinsi aktivlik, xüsusən yeni partnyor.
• Spermisidlər və diafraqma kimi kontraseptivlər.
• Menopauzada estrogen azalması — selikli qişanın nazilməsi və qoruyucu floranın dəyişməsi.
• Hamiləlik — sidik axınının yavaşlaması.
• Şəkərli diabet, böyrək daşları, sidik kisəsinin tam boşalmaması.
• Az su içmək və sidiyi uzun müddət saxlamaq.
• Yanlış gigiyena: arxadan önə təmizlənmə, vaginal duş.

Əlamətlər: sistit və pielonefrit fərqi

Aşağı sidik yolu infeksiyası (sistit) zamanı sidiyə gedərkən yanma və ağrı, tez-tez və təcili sidiyə çağırış, az miqdarda sidik, qasıq üstündə ağırlıq, bulanıq və ya pis qoxulu sidik, bəzən sidikdə qan görünür. Hərarət adətən olmur və ya cüzi olur.

Böyrəklərə qalxan infeksiya (pielonefrit) daha ciddidir: 38°C-dən yuxarı hərarət, titrətmə, bel və böyür nahiyədə ağrı, ürəkbulanma və qusma müşahidə olunur. Bu vəziyyət təcili tibbi yardım tələb edir, çünki vaxtında müalicə edilmədikdə böyrəyi zədələyə və qana yayıla bilər.

Diaqnostika və müalicə

Diaqnoz şikayətlər və sidiyin ümumi analizi əsasında qoyulur. Təkrarlanan, hamiləlikdə və ya ağır keçən hallarda sidiyin bakterioloji əkilməsi aparılır ki, törədici və onun antibiotiklərə həssaslığı bilinsin. Sadə sistit adətən həkimin təyin etdiyi qısa antibiotik kursu ilə müalicə olunur; əlamətlər bir neçə gündə keçsə də, kursu sonadək tamamlamaq vacibdir. Bol su içmək və ağrıkəsici qəbulu bərpanı asanlaşdırır. Antibiotiki özbaşına, əvvəlki reseptə görə və ya qohumun məsləhəti ilə başlamaq rezistentliyə və müalicənin uğursuzluğuna gətirib çıxarır. Sidik yolu infeksiyası əlamətləri vaginal infeksiyalarla qarışdırıla bildiyi üçün bəzən eyni zamanda ginekoloji müayinə tələb olunur. Hamilə qadınlarda hətta əlamətsiz bakteriuriya da müalicə olunmalıdır; bu, hamiləlik müşahidəsinin standart hissəsidir.

Qorunma yolları

• Gün ərzində kifayət qədər su için ki, sidik açıq rəngdə olsun.
• Sidiyə çağırışı saxlamayın; sidik kisəsini tam boşaldın.
• Cinsi əlaqədən dərhal sonra sidiyə gedin.
• Tualetdən sonra öndən arxaya təmizlənin.
• Vaginal duş, ətirli sabun və sprey istifadə etməyin.
• Pambıq alt paltarı geyinin, dar sintetik geyimlərdən çəkinin.
• Spermisid və diafraqma ilə əlaqəli təkrarlanan infeksiyalarda kontrasepsiya üsulunu dəyişmək barədə həkimlə danışın.
• Menopauzada təkrarlanan infeksiyalarda lokal (vaginal) estrogen effektiv profilaktik vasitədir.
• Tez-tez təkrarlanan hallarda həkim aşağı dozalı profilaktik antibiotik və ya digər sxemlər təyin edə bilər.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Sidiyə gedərkən yanma və tez-tez çağırış 1–2 gündən çox davam edirsə.
• Sidikdə qan görünürsə.
• Hərarət, titrətmə, bel ağrısı, ürəkbulanma varsa — təcili.
• Hamiləsinizsə və hər hansı sidik şikayəti yaranıbsa.
• Antibiotik qəbuluna baxmayaraq 2–3 gün ərzində yaxşılaşma yoxdursa.
• İnfeksiya 6 ayda 2 dəfə və ya ildə 3 dəfədən çox təkrarlanırsa.

Tez-tez verilən suallar

Soyuqdan sistit olur?

Soyuq özü infeksiya törətmir, lakin organizmin müdafiəsini zəiflədib bakteriyaların çoxalmasına şərait yarada bilər. Əsl səbəb hər halda bakterial infeksiyadır.

Klyukva (cranberry) şirəsi infeksiyadan qoruyur?

Bu giləmeyvə ilə bağlı tədqiqatların nəticələri ziddiyyətlidir. Zərəri yoxdur, lakin onu sübut olunmuş qorunma tədbirlərinin və lazım gəldikdə dərman müalicəsinin əvəzi saymaq olmaz.

Cinsi partnyoru da müalicə etmək lazımdır?

Adi sidik yolu infeksiyası cinsi yolla ötürülən xəstəlik deyil və partnyorun müalicəsi tələb olunmur. Lakin şikayətlər ifrazat və ya cinsi əlaqə zamanı ağrı ilə müşayiət olunursa, cinsi yolla ötürülən infeksiyalar istisna edilməlidir.