Hamiləliyə hazırlıq: prekonsepsiya müayinəsi nəyi əhatə edir

Sağlam hamiləlik müsbət testdən xeyli əvvəl başlayır. Körpənin əsas orqanları hamiləliyin ilk həftələrində, çox vaxt qadın hələ hamilə olduğunu bilmədiyi dövrdə formalaşır. Ona görə hamiləliyə hazırlıq — prekonsepsiya müayinəsi — risklərin öncədən aşkarlanıb aradan qaldırılmasına imkan verir. Bu məqalədə bu müayinənin nəyi əhatə etdiyini və nə vaxt başlamaq lazım olduğunu izah edirik.

Prekonsepsiya müayinəsi nədir və nə vaxt başlamalı

Prekonsepsiya müayinəsi hamiləlik planlaşdıran qadının (ideal halda cütlüyün) sağlamlıq vəziyyətinin kompleks qiymətləndirilməsi və hamiləliyə mane ola biləcək və ya onu ağırlaşdıra biləcək amillərin aradan qaldırılmasıdır. Ona hamiləliyə ən azı 3 ay qalmış başlamaq məsləhətdir: bu müddət analizləri tamamlamağa, peyvənd olunmağa, xroniki xəstəlikləri nəzarətə almağa və fol turşusu qəbuluna başlamağa kifayət edir. Müayinə həm ilk, həm də növbəti hamiləlik üçün eyni dərəcədə vacibdir, xüsusən əvvəlki hamiləlik ağırlaşmalarla keçibsə.

Həkimlə söhbət: anamnez, xroniki xəstəliklər və dərmanlar

İlk görüşdə həkim menstrual tsiklinizi, əvvəlki hamiləlikləri və onların nəticələrini, keçirdiyiniz əməliyyatları, ailədə irsi xəstəlikləri və hazırkı şikayətləri soruşur. Xüsusi diqqət xroniki xəstəliklərə verilir: şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzin pozğunluqları, hipertoniya, epilepsiya, bronxial astma və anemiya hamiləlikdən əvvəl nəzarətə alınmalıdır. Qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar, o cümlədən bitki mənşəli vasitələr və əlavələr nəzərdən keçirilir — bəzi preparatlar hamiləlikdə əks-göstərişdir və əvvəlcədən dəyişdirilməlidir. Mövcud kontrasepsiya üsulundan imtina vaxtı da planlaşdırılır.

Analizlər, müayinələr və peyvəndlər

Standart prekonsepsiya paketinə adətən daxildir:

• Qanın ümumi analizi, qan qrupu və Rh faktoru (hər iki partnyor üçün).
• Qanda şəkər, qalxanabənzər vəzin hormonu (TSH), ferritin.
• İnfeksiyalara görə müayinə: HİV, sifilis, hepatit B və C, məxmərəyə (rubella) qarşı immunitet, lazım gəldikdə toksoplazmoz.
• Sidiyin ümumi analizi.
• Ginekoloji müayinə, uşaqlıq boynundan sitoloji yaxma (Pap-test) və vaginal floranın yoxlanılması.
• Çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi — uşaqlıq və yumurtalıqların vəziyyəti, mioma, kista və ya polipin olub-olmaması.
• Göstəriş olduqda — hormonal analizlər, partnyorun sperma analizi, genetik konsultasiya.
• Diş həkiminə baş çəkmək — diş əti xəstəlikləri hamiləlikdə ağırlaşır.

Məxmərək və su çiçəyinə qarşı immunitet yoxdursa, peyvənd hamiləlikdən əvvəl edilir və ondan sonra ən azı 1 ay hamiləlikdən qorunmaq lazımdır. Hepatit B, qrip və difteriya-tetanus-göyöskürək peyvəndlərinin vəziyyəti də yoxlanılır. Bu müayinələr hamiləliyə hazırlıq xidməti çərçivəsində planlaşdırılır; bir ildən artıq nəticə alınmayan cütlüklər üçün sonsuzluğun araşdırılması ayrıca aparılır.

Fol turşusu və həyat tərzi dəyişiklikləri

Fol turşusu körpədə sinir borusu qüsurlarının (spina bifida) qarşısını alır. Hamiləlikdən ən azı 1 ay əvvəl gündəlik 400 mkq qəbuluna başlamaq və ilk trimestrin sonunadək davam etdirmək tövsiyə olunur; əvvəlki hamiləlikdə belə qüsur olubsa və ya diabet, epilepsiya varsa, həkim daha yüksək doza təyin edir. Ətraflı: hamiləlikdə fol turşusu və vitaminlər.

Həyat tərzində isə:

• Siqaret və alkoqoldan hər iki partnyor tamamilə imtina etməlidir.
• Çəki normaya yaxınlaşdırılmalıdır — həm artıq, həm də çatışmayan çəki hamiləlik ağırlaşmaları riskini artırır.
• Kofein gündə 1–2 fincanla məhdudlaşdırılır.
• Müntəzəm, orta intensivlikli fiziki aktivlik saxlanılır.
• Çiy ət, pasterizə olunmamış süd məhsulları və yuyulmamış tərəvəzdən çəkinmək toksoplazmoz və listerioz riskini azaldır.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Hamiləliyi növbəti 3–6 ay ərzində planlaşdırırsınızsa.
• Xroniki xəstəliyiniz var və daimi dərman qəbul edirsinizsə.
• Əvvəlki hamiləlik düşük, vaxtından əvvəl doğuş və ya digər ağırlaşma ilə nəticələnibsə.
• Menstruasiyanız nizamsızdırsa və ya 35 yaşdan yuxarısınızsa.
• Ailənizdə irsi xəstəlik varsa və ya partnyorla qohumluq əlaqəniz varsa.
• Qorunmasız cinsi əlaqəyə baxmayaraq 12 ay (35 yaşdan yuxarı — 6 ay) ərzində hamiləlik baş vermirsə.

Tez-tez verilən suallar

Partnyorun da müayinə olunması lazımdır?

Bəli. Ən azı qan qrupu, infeksiyalara görə analizlər və ümumi sağlamlıq qiymətləndirilməsi tövsiyə olunur; göstəriş olduqda sperma analizi aparılır.

Spiralı və ya həbləri dayandırdıqdan sonra nə qədər gözləmək lazımdır?

Hormonal həblər və spiral dayandırıldıqdan dərhal sonra hamiləlik planlaşdırmaq olar; gözləməyə tibbi əsas yoxdur. Yalnız inyeksiya kontraseptivindən sonra yumurtlamanın bərpası bir neçə ay çəkə bilər.

Prekonsepsiya müayinəsi uğurlu hamiləliyə qarantiya verir?

Heç bir müayinə tam qarantiya vermir, lakin düzəldilə bilən risklərin əvvəlcədən aradan qaldırılması ağırlaşma ehtimalını azaldır və hamiləliyin daha sakit keçməsinə şərait yaradır.