Cərrah mama-ginekoloq kimdir və uzman ginekoloqdan fərqi nədir

Həkim lövhəsində "ginekoloq", "mama-ginekoloq", "cərrah mama-ginekoloq", "uzman ginekoloq" yazılarını görürük, xalq arasında isə sadəcə "qadın həkimi" deyilir. Bu adlar eyni şeydirmi, yoxsa fərqli ixtisaslardır? Hansı halda hansı həkimə getmək lazımdır? Bu yazıda terminləri sadə dildə açırıq və həkim seçərkən bu fərqin niyə önəmli olduğunu izah edirik.

Ginekoloq, mama və mama-ginekoloq

Ginekologiya qadın reproduktiv sistemi orqanlarının (uşaqlıq, uşaqlıq boynu, yumurtalıqlar, uşaqlıq boruları, uşaqlıq yolu) xəstəliklərini öyrənən sahədir. Mamalıq (akuşerlik) isə hamiləlik, doğuş və doğuşdan sonrakı dövrlə məşğul olur.

Müasir tibb təhsilində bu iki sahə bir ixtisasda birləşir: "Mamalıq və ginekologiya", Türkiyədə "Kadın Hastalıkları ve Doğum", beynəlxalq ədəbiyyatda "Obstetrics and Gynecology". Yəni ixtisas təhsili keçmiş həkim həm ginekoloq, həm də mamadır. "Mama-ginekoloq" adı məhz bu ikili hazırlığı göstərir. Gündəlik dildə işlənən "qadın həkimi" də elə bu həkimdir.

Uzman ginekoloq nə deməkdir

"Uzman" sözü (Azərbaycanda rəsmi olaraq "həkim-mütəxəssis") həkimin universitetdən sonra ixtisas təhsili keçdiyini bildirir. Tibb universitetinin 6 illik təhsili ümumi həkim diplomu verir; ginekoloq olmaq üçün isə əlavə 4–5 illik rezidentura və ya uzmanlıq proqramı tələb olunur. Bu illərdə həkim tədris xəstəxanasında təcrübəli mütəxəssislərin nəzarəti altında:

minlərlə ginekoloji müayinə və ultrasəs aparır;
normal və mürəkkəb doğuşları idarə edir;
qeysəriyyə və digər ginekoloji əməliyyatlarda əvvəl assistent, sonra cərrah kimi iştirak edir;
sonsuzluq, menopauza, onkoginekologiya və yüksək riskli hamiləlik bölmələrində rotasiya keçir;
təhsilin sonunda imtahan verir və uzmanlıq (ixtisas) sənədi alır.

Beləliklə, "uzman ginekoloq" sadəcə titul deyil, həkimin rəsmi ixtisas təhsilini tamamladığının təsdiqidir. Həkim seçərkən bu təhsilin harada və neçə il keçdiyini soruşmaq tamamilə normaldır.

Cərrah mama-ginekoloq hansı əməliyyatları aparır

İxtisas proqramı cərrahi hazırlığı əhatə etsə də, praktikada bütün ginekoloqlar əməliyyat aparmır: bəziləri yalnız ambulator qəbul və hamiləlik izləməsi ilə məşğul olur. "Cərrah mama-ginekoloq" həm qəbul aparan, həm doğuşu idarə edən, həm də əməliyyatları özü icra edən həkimdir. Bu əməliyyatlara adətən daxildir:

qeysəriyyə kəsiyi əməliyyatı;
uşaqlıq miomasının çıxarılması (miomektomiya);
yumurtalıq kistalarının açıq və ya laparoskopik üsulla çıxarılması;
uşaqlığın çıxarılması (histerektomi) və uşaqlıq boynu əməliyyatları;
diaqnostik və müalicəvi histeroskopiya, uşaqlıq boşluğunun kürətajı;
uşaqlıqdankənar hamiləlik, uşaqlıq borusu patologiyaları üzrə təcili əməliyyatlar;
uşaqlıq yolunun və çanaq dibinin bərpa əməliyyatları.

Cərrahi hazırlığı olan həkimin üstünlüyü davamlılıqdır: hamiləliyinizi izləyən həkim göstəriş yaranarsa qeysəriyyəni də özü aparır; kista aşkarlayan həkim sizi başqa cərraha göndərmədən müalicəni davam etdirir. Dr. Günay Rzayevanın apardığı əməliyyatlar barədə Ginekoloji əməliyyatlar səhifəsində məlumat verilir.

Hansı halda hansı həkimə müraciət etməli

Praktikada bölgü belədir:

Profilaktik müayinə, ifrazat, qaşınma, menstrual pozğunluq, kontrasepsiya seçimi – istənilən uzman ginekoloq.
Hamiləliyin planlaşdırılması və təqibi – mama-ginekoloq; doğuşu eyni həkimin aparmasını istəyirsinizsə, xəstəxana ilə bağlı cərrah mama-ginekoloq.
Mioma, kista, endometrioz, uşaqlıq boynu dəyişiklikləri – cərrahi hazırlığı olan ginekoloq, çünki müalicənin bir hissəsi əməliyyat ola bilər.
Sonsuzluq – ilkin qiymətləndirmə üçün mama-ginekoloq; köməkçi reproduktiv texnologiyalar lazım gələrsə, reproduktoloq.
Onkoloji şübhə – ginekoloq ilkin diaqnostikanı aparır, təsdiqlənərsə onkoginekoloqa yönləndirir.
Menopauza şikayətləri – ginekoloq; endokrin xəstəlik şübhəsi olduqda endokrinoloqla birgə.

Daha ətraflı: Ginekoloqa nə vaxt müraciət etməli: ilk vizit bələdçisi.

Azərbaycanda ginekoloji xidmət: rayonda uzman həkim

Uzun illər keyfiyyətli ginekoloji xidmət paytaxtla əlaqələndirilirdi. Son illərdə isə Türkiyə və Avropa tədris xəstəxanalarında ixtisas almış gənc həkimlər rayon mərkəzi xəstəxanalarında işləməyə başlayıb. Bu, hamilə qadın üçün xüsusilə vacibdir: ayda bir, son həftələrdə hər həftə həkimə getmək lazım olanda yaxınlıqda peşəkar ginekoloqun olması həm təhlükəsizlik, həm rahatlıqdır. Biləsuvar və ətraf rayonlar (Salyan, Saatlı, Sabirabad, Cəlilabad) üçün belə imkan Biləsuvar Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında mövcuddur.

Dr. Günay Rzayevanın ixtisas yolu

Dr. Günay Rzayeva 2005–2011-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Müalicə işi fakültəsini bitirib, 2019–2023-cü illərdə İstanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi-nin Kadın Hastalıkları ve Doğum bölümündə uzmanlıq təhsili alıb. Türkiyənin aparıcı tədris xəstəxanalarından birində keçən bu dörd il doğuş, qeysəriyyə, ginekoloji əməliyyatlar və minimal invaziv cərrahiyyə üzrə geniş təcrübə qazandırıb. 2024-cü ilin aprelindən Biləsuvar Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında uzman ginekoloq, cərrah mama-ginekoloq kimi fəaliyyət göstərir. Ətraflı: Haqqında.

Tez-tez verilən suallar

"Qadın həkimi" və ginekoloq eyni şeydirmi?

Bəli. "Qadın həkimi" xalq arasında işlənən addır, rəsmi ixtisasın adı isə mamalıq və ginekologiyadır. Hər ikisi eyni həkimi nəzərdə tutur.

Hər ginekoloq doğuş aparırmı?

İxtisas təhsili hər ginekoloqa doğuş idarə etməyi öyrədir, lakin praktikada bəzi həkimlər yalnız ambulator qəbul aparır. Hamiləlikdə həkim seçərkən onun doğuşu özünün aparıb-aparmadığını və hansı xəstəxana ilə işlədiyini əvvəlcədən soruşun.

Cərrah mama-ginekoloqa yalnız əməliyyat üçün getmək lazımdır?

Xeyr. Cərrah mama-ginekoloq adi müayinə, hamiləlik təqibi və konservativ müalicəni də aparır. Cərrahi hazırlıq əlavə imkandır: lazım gəldikdə həkim dəyişmədən müalicə əməliyyat mərhələsinə qədər eyni həkimdə davam edir.

Uzman ginekoloqun təhsilini necə yoxlamaq olar?

Həkimin saytında və ya klinikada təhsil aldığı universitet, ixtisas keçdiyi xəstəxana və illər göstərilməlidir. Konkret müəssisə və illər yazılmayıbsa, soruşmaqdan çəkinməyin: peşəkar həkim bu suala həvəslə cavab verir.