Spiral (uşaqlıqdaxili vasitə): növləri, üstünlükləri və qoyulması

Spiral, yəni uşaqlıqdaxili vasitə (UDV), uzunmüddətli və geri dönən kontrasepsiya üsulları arasında ən etibarlı seçimlərdən biridir. Buna baxmayaraq, bir çox qadın onun necə işlədiyi, hansı növlərinin olduğu və qoyulma prosesinin ağrılı olub-olmadığı ilə bağlı suallarla yaşayır. Bu məqalədə spiralın növlərini, üstünlüklərini, mümkün yan təsirlərini və qoyulma prosedurunu sadə dillə izah edirik.

Spiral nədir və necə işləyir

Spiral uşaqlığın içinə yerləşdirilən kiçik, çox vaxt T formasında olan vasitədir. O, spermatozoidlərin yumurta hüceyrəyə çatmasına mane olur və uşaqlığın daxili qişasını mayalanmış yumurtanın yerləşməsi üçün əlverişsiz edir. Həkim tərəfindən bir dəfə qoyulduqdan sonra illərlə qorunma təmin edir və istənilən vaxt çıxarıla bilər. Çıxarıldıqdan sonra hamilə qalma qabiliyyəti adətən qısa müddətdə bərpa olunur.

Spiralın növləri

Mis spiral (hormonsuz)

Mis spiral tərkibindəki mis ionları hesabına spermatozoidlərin hərəkətini zəiflədir. Hormon ehtiva etmədiyi üçün hormonal vasitələrdən çəkinən qadınlar üçün uyğundur və modelindən asılı olaraq 5–10 il qorunma verir. Mis spiral həmçinin təcili kontrasepsiya məqsədilə, qorunmasız cinsi əlaqədən sonra 5 gün ərzində qoyula bilər. Mümkün mənfi cəhəti ilk aylarda menstruasiyanın daha gur və ağrılı keçməsidir.

Hormonal spiral

Hormonal spiral uşaqlığa az miqdarda progestin (levonorgestrel) buraxır. Bu hormon uşaqlıq boynu seliyini qatılaşdırır və endometriumu nazildir. Modelindən asılı olaraq 3–8 il istifadə oluna bilər. Əlavə faydası menstrual qanaxmanı azaltması və ağrılı menstruasiyanı yüngülləşdirməsidir; bəzi qadınlarda menstruasiya tamamilə kəsilə bilər ki, bu da təhlükəli deyil.

Spiralın üstünlükləri və mümkün yan təsirləri

Üstünlükləri:

• Düzgün yerləşdirildikdə ən etibarlı geri dönən üsullardan biridir.
• Gündəlik xatırlamaq tələb etmir və cinsi əlaqəyə mane olmur.
• Uzunmüddətlidir, lakin istənilən vaxt çıxarıla bilər.
• Süd verən analar üçün uyğundur.
• Hormonal spiral gur qanaxma zamanı müalicəvi məqsədlə də tətbiq olunur.

Mümkün yan təsirlər:

• İlk 3–6 ay ərzində aralıq qanaxmalar və ya ləkələnmə.
• Mis spiralda menstruasiyanın gurlaşması, hormonal spiralda azalması və ya kəsilməsi.
• Nadir hallarda spiralın yerindən sürüşməsi və ya düşməsi.
• Çox nadir hallarda qoyulma zamanı uşaqlıq divarının zədələnməsi.

Spiral cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan qorumur; belə risk olduqda kondomla birlikdə istifadə məsləhətdir.

Spiral necə qoyulur

Qoyulmadan əvvəl ginekoloji müayinə və lazım gəldikdə ultrasəs aparılır, hamiləlik və aktiv infeksiya istisna edilir. Prosedur özü adətən 5–10 dəqiqə çəkir: həkim uşaqlıq boynunu güzgü ilə görünən vəziyyətə gətirir, uşaqlığın dərinliyini ölçür və spiralı nazik aplikator vasitəsilə yerləşdirir. Bu zaman menstrual sancıya bənzər qısamüddətli ağrı hiss edilə bilər; ehtiyac olduqda əvvəlcədən ağrıkəsici qəbul etmək məsləhətdir. Spiral çox vaxt menstruasiyanın son günlərində, doğuşdan dərhal sonra və ya abortdan sonra qoyulur. Qoyulmadan 4–6 həftə sonra nəzarət müayinəsi tövsiyə olunur; sonra spiralın yeri illik ginekoloji müayinə zamanı yoxlanılır.

Hansı növün sizə uyğun olduğunu seçmək üçün kontrasepsiya konsultasiyası zamanı yaş, doğuş sayı, menstruasiyanın xarakteri və mövcud xəstəlikləriniz müzakirə olunur. Digər üsullarla müqayisə üçün hamiləlikdən qorunma üsulları məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Spiral qoyulduqdan sonra güclü, keçməyən qarın ağrısı və ya hərarət olarsa.
• Qoxulu, qeyri-adi ifrazat və ya cinsi əlaqə zamanı ağrı yaranarsa.
• Spiralın saplarını hiss edə bilmirsinizsə və ya onların uzandığını hiss edirsinizsə.
• Menstruasiya gecikərsə və hamiləlik şübhəsi varsa.
• Qanaxma 6 aydan sonra da nizamsız və gur qalarsa.
• Spiralın istifadə müddəti bitərsə və ya onu çıxarmaq istəyirsinizsə.

Tez-tez verilən suallar

Spiral qoyulması ağrılıdır?

Əksər qadınlar prosedur zamanı menstrual sancıya bənzər qısamüddətli diskomfort hiss edir. Ağrı adətən bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər çəkir və sadə ağrıkəsicilərlə azalır.

Doğuş etməmiş qadınlara spiral qoyula bilər?

Bəli. Müasir tövsiyələrə görə spiral doğuş etməmiş qadınlar və yeniyetmələr üçün də təhlükəsiz və effektiv üsul sayılır; həkim uşaqlığın ölçüsünə uyğun model seçir.

Spiral çıxarıldıqdan sonra nə vaxt hamilə qalmaq olar?

Spiralın hamilə qalma qabiliyyətinə uzunmüddətli təsiri yoxdur. Çıxarıldıqdan sonra ilk tsikldən etibarən hamiləlik mümkündür, ona görə başqa üsul istifadə etməyəcəksinizsə, bunu əvvəlcədən planlaşdırın.