Doğuşdan sonra ailə planlaması: nə vaxt və necə

Yeni doğulmuş körpə ilə dolu günlərdə hamiləlikdən qorunma məsələsi çox vaxt arxa plana keçir. Lakin doğuşdan sonra ailə planlaması həm ananın bərpası, həm də növbəti hamiləliyin sağlam keçməsi üçün vacib addımdır. Bu məqalədə yumurtlamanın nə vaxt geri qayıtdığını, süd verən analara hansı üsulların uyğun olduğunu və seçim edərkən nəyə diqqət etməli olduğunuzu izah edirik.

Doğuşdan sonra yumurtlama nə vaxt geri qayıdır

Süd verməyən qadınlarda yumurtlama (ovulyasiya) doğuşdan təxminən 3–4 həftə sonra bərpa oluna bilər, yəni ilk menstruasiyadan əvvəl hamilə qalmaq mümkündür. Yalnız döşlə qidalandıran analarda prolaktin hormonu yumurtlamanı gecikdirir, lakin bu təsir fərdidir və proqnozlaşdırılması çətindir. Ona görə doğuşdan sonrakı ilk müayinəyə (adətən 4–6-cı həftə) qədər qorunma planının olması məsləhətdir. Bu dövr barədə doğuşdan sonrakı ilk 6 həftə məqaləsində ətraflı yazmışıq.

Hamiləliklər arasında optimal fasilə

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı doğuşdan sonra növbəti hamiləliyə qədər ən azı 24 ay fasilə verməyi tövsiyə edir. Bu müddət ananın dəmir ehtiyatlarının bərpası, uşaqlığın sağalması (xüsusən qeysəriyyə kəsiyindən sonra) və körpənin döşlə qidalanması üçün lazımdır. Qısa fasilə vaxtından əvvəl doğuş, aşağı çəkili körpə və anemiya riskini artırır.

Laktasiya amenoreyası üsulu (LAM)

Bu təbii üsul yalnız üç şərt eyni zamanda ödəndikdə etibarlıdır:

1. Körpə 6 aydan kiçikdir.
2. Körpə yalnız ana südü ilə, gecə də daxil olmaqla, tez-tez qidalanır; əlavə qida və su verilmir.
3. Doğuşdan sonra menstruasiya hələ başlamayıb.

Şərtlərdən biri pozulan kimi — körpə əlavə qida almağa başlayır, gecə əmizdirmə azalır və ya qanaxma görünür — başqa üsula keçmək lazımdır.

Doğuşdan sonra ailə planlaması: süd verən analara uyğun üsullar

• Yalnız progestin tərkibli həblər (mini-pill) — südün miqdarına təsir etmir, doğuşdan dərhal sonra başlamaq olar.
• Hormonal və ya mis spiral — doğuşdan sonrakı ilk 48 saat ərzində və ya 4 həftə keçdikdən sonra qoyulur; uzunmüddətli və etibarlıdır.
• Dərialtı implant — progestin buraxır, 3–5 il qorunma verir, süd vermə ilə uyğundur.
• Progestin inyeksiyası — hər 3 aydan bir vurulur.
• Kondom — istənilən vaxt istifadə oluna bilər, infeksiyalardan da qoruyur.
• Kombinə olunmuş (estrogenli) həblər — tromboz riski səbəbilə ilk 6 həftə məsləhət görülmür; süd verən analarda adətən 6 aydan sonra nəzərdən keçirilir.
• Cərrahi sterilizasiya — ailəsini tamamlamış cütlüklər üçün qeysəriyyə zamanı və ya sonradan aparıla bilər.

Üsulun seçimi ananın sağlamlığı, əmizdirmə rejimi və gələcək planlarından asılıdır. Doğuşdan sonrakı müşahidə zamanı Dr. Günay Rzayeva bu məsələni sizinlə birgə müzakirə edir; ayrıca kontrasepsiya konsultasiyası da mümkündür.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Doğuşdan sonra 4–6 həftə keçib və hələ qorunma üsulu seçməmisinizsə.
• Süd verərkən menstruasiya başlayıbsa və LAM üsulundan istifadə edirsinizsə.
• Seçdiyiniz üsul uzunmüddətli gur qanaxma, güclü ağrı və ya hərarətə səbəb olubsa.
• Spiral qoyulduqdan sonra onun düşdüyünü düşünürsünüzsə.
• Hamiləlik şübhəsi yaranarsa.
• Növbəti hamiləliyi planlaşdırırsınızsa və fasilə barədə məsləhət lazımdırsa.

Tez-tez verilən suallar

Süd verərkən hamilə qalmaq mümkündür?

Bəli. Əmizdirmə yumurtlamanı gecikdirə bilər, lakin tam qarantiya vermir, xüsusən körpə 6 aydan böyükdürsə və ya əlavə qida alırsa.

Mini-pill körpəyə zərər verir?

Yalnız progestin tərkibli həblərin ana südü ilə körpəyə təsiri cüzidir və onlar süd verən analar üçün təhlükəsiz sayılır. Südün miqdarını azaltmır.

Qeysəriyyədən sonra nə vaxt hamilə qalmaq olar?

Uşaqlıqdakı tikişin tam sağalması üçün ən azı 18–24 ay gözləmək tövsiyə olunur. Fərdi vəziyyət həkim tərəfindən ultrasəs müayinəsi ilə qiymətləndirilir.