Çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi: gizli təhlükə

Qarının aşağı hissəsində küt ağrı, qeyri-adi ifrazat, bir az hərarət – bu əlamətlər çox vaxt "soyuqlama" sayılır və həftələrlə gözlənilir. Lakin çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi (ÇOİX, beynəlxalq adı PID) məhz belə sakit gedişi ilə təhlükəlidir: gec başlanan müalicə uşaqlıq borularında geri dönməz dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu məqalədə xəstəliyin necə yarandığını, əlamətlərini, ağırlaşmalarını və qorunma yollarını izah edirik.

Çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi nədir?

ÇOİX yuxarı cinsiyyət orqanlarının – uşaqlığın (endometrit), uşaqlıq borularının (salpingit), yumurtalıqların (ooforit) və ətraf çanaq peritonunun – infeksion iltihabıdır. İnfeksiya adətən vaginadan və uşaqlıq boynundan yuxarıya doğru yayılır. Ən çox rast gəlinən törədicilər cinsi yolla keçən infeksiyalardır – xlamidiya və qonoreya – lakin vaginal mikrofloranın adi bakteriyaları da uyğun şəraitdə iltihaba səbəb ola bilər.

Riski artıran amillər:

• qorunmayan cinsi əlaqə və bir neçə partnyor;
• 25 yaşa qədər cinsi aktiv olmaq;
• əvvəllər keçirilmiş ÇOİX və ya cinsi yolla keçən infeksiya;
• yaxın vaxtlarda aparılmış uşaqlıqdaxili müdaxilə (abort, spiralın qoyulması, diaqnostik qaşınma);
• vaginal duş (daxili yuyunma) vərdişi;
• müalicə olunmamış bakterial vaginoz.

Əlamətlər: niyə gözdən qaçır?

ÇOİX kəskin və ağır gedişli ola bilər, lakin bir çox hallarda əlamətlər zəif və qeyri-spesifikdir. Diqqət etməli olduğunuz əlamətlər:

• qarının aşağı hissəsində bir və ya iki tərəfli küt ağrı;
• qeyri-adi, sarı-yaşıl rəngli və ya qoxulu ifrazat;
• cinsi əlaqə zamanı dərin ağrı;
• menstruasiyalar arasında qanaxma və ya menstruasiyanın gurlaşması;
• sidik ifrazı zamanı yanma;
• hərarət, üşütmə, ümumi zəiflik;
• bəzən ürəkbulanma və qusma.

Xlamidiya infeksiyası xüsusilə "səssiz" gedişi ilə tanınır: qadın heç bir şikayət hiss etmədən aylarla infeksiyanı daşıya və bu müddətdə borular zədələnə bilər. Buna görə də risk qrupunda olan qadınlara cinsi yolla keçən infeksiyalara görə müntəzəm müayinə tövsiyə olunur.

Ağırlaşmalar: gizli təhlükə nədədir?

ÇOİX-in əsas təhlükəsi uzaq nəticələrindədir. İltihab uşaqlıq borularının incə daxili səthini zədələyir, çapıq toxuması və bitişmələr yaranır. Bunun nəticələri:

1. Boru mənşəli sonsuzluq – daralmış və ya bağlanmış borulardan yumurta hüceyrəsi keçə bilmir. Hər keçirilmiş ÇOİX epizodu riski artırır.
2. Uşaqlıqdankənar hamiləlik – zədələnmiş boruda mayalanmış yumurta uşaqlığa çata bilmir və boruda inkişaf etməyə başlayır; bu, həyat üçün təhlükəli vəziyyətdir.
3. Xroniki çanaq ağrısı – bitişmələr aylar və illərlə davam edən ağrı yarada bilər.
4. Tubo-ovarial abses – boru və yumurtalıqda irin toplanması; təcili cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.

Sonsuzluq səbəbləri araşdırılarkən keçirilmiş çanaq iltihabı ən vacib anamnez məlumatlarından biridir.

Diaqnoz və müalicə

ÇOİX üçün tək bir "dəqiq" test yoxdur; diaqnoz şikayətlər, ginekoloji müayinədə uşaqlıq boynu, uşaqlıq və artımların hərəkət zamanı ağrılı olması, laborator göstəricilər və ultrasəs əsasında qoyulur. Həkim uşaqlıq boynundan xlamidiya və qonoreyaya görə nümunə götürür, qanda iltihab göstəricilərini və hamiləlik testini yoxlayır.

Müalicə geniş spektrli antibiotiklərlə aparılır və şübhə yarandığı anda, laborator nəticələr gözlənilmədən başlanır, çünki hər gün gecikmə boruların zədələnmə riskini artırır. Yüngül və orta hallarda müalicə ambulator, ağır hallarda (yüksək hərarət, abses, hamiləlik, qusma səbəbindən dərman qəbulunun mümkünsüzlüyü) stasionar şəraitdə aparılır. Cinsi partnyorun da müayinə və müalicəsi vacibdir, əks halda infeksiya təkrarlanır. Müalicə bitənə qədər cinsi əlaqədən çəkinmək lazımdır.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Qarının aşağı hissəsində bir neçə gündən çox davam edən ağrı varsa.
• Ağrıya hərarət, üşütmə və ya qeyri-adi ifrazat əlavə olunubsa.
• Cinsi əlaqə zamanı yeni yaranmış dərin ağrı hiss edirsinizsə.
• Partnyorunuzda cinsi yolla keçən infeksiya aşkar edilibsə.
• Uşaqlıqdaxili müdaxilədən sonra ağrı və hərarət yaranıbsa.
• Qarın ağrısı kəskin güclənib, ürəkbulanma və qusma ilə müşayiət olunursa – təcili müraciət edin.

Tez-tez verilən suallar

ÇOİX müalicədən sonra tam keçirmi?

Vaxtında başlanan antibiotik müalicəsi infeksiyanı aradan qaldırır. Lakin artıq yaranmış çapıq toxuması geri qayıtmaya bilər; buna görə erkən müalicə ağırlaşmaların qarşısını almağın əsas yoludur.

Spiral ÇOİX riskini artırırmı?

Risk əsasən spiralın qoyulmasından sonrakı ilk həftələrdə bir qədər yüksək olur, sonra adi səviyyəyə qayıdır. Qoyulmadan əvvəl infeksiyalara görə müayinə bu riski minimuma endirir.

ÇOİX-dən sonra hamilə qalmaq mümkündürmü?

Bəli, xüsusən xəstəlik erkən və tam müalicə olunubsa. Borularda zədələnmə varsa, həkim boruların keçiriciliyini yoxlayır və lazım gəldikdə köməkçi reproduktiv üsulları müzakirə edir.