Nizamsız menstruasiya: 8 mümkün səbəb

Menstruasiya bu ay 24 gündən, keçən ay isə 40 gündən sonra gəldi? Bəzən tamamilə kəsilir, bəzən ayda iki dəfə olur? Nizamsız menstruasiya qadınların ginekoloqa ən çox müraciət etdiyi şikayətlərdən biridir və arxasında zərərsiz səbəblərdən ciddi xəstəliklərə qədər geniş spektr dayana bilər. Bu məqalədə normal dövrün nə olduğunu və nizamsızlığın ən çox rast gəlinən 8 səbəbini izah edirik.

Normal menstrual dövr nədir?

Dövr menstruasiyanın birinci günündən növbəti menstruasiyanın birinci gününə qədər hesablanır. Yetkin qadında normal dövr 21–35 gün, qanaxma müddəti isə 2–7 gün sayılır. Dövrlər arasında bir neçə günlük fərq normaldır. Menstruasiya 21 gündən tez və ya 35 gündən gec gəlirsə, dövrlərin uzunluğu aydan aya kəskin dəyişirsə, tamamilə kəsilirsə və ya dövrlər arasında qanaxma baş verirsə, bu nizamsızlıq sayılır. Dövrü təqvimdə və ya mobil tətbiqdə qeyd etmək həkimə doğru diaqnoz üçün çox dəyərli məlumat verir.

Nizamsız menstruasiyanın 8 mümkün səbəbi

1. Yeniyetmə dövrü və premenopauza

İlk menstruasiyadan sonrakı 1–2 ildə ovulyasiya hələ sabitləşmədiyi üçün dövrlərin nizamsız olması normaldır. Menopauzadan əvvəlki illərdə isə yumurtalıq funksiyası zəiflədikcə dövrlər qısalır, uzanır və ya ötürülür. Menopauza əlamətləri haqqında ayrıca məqaləmiz var.

2. Stres və həyat tərzi dəyişiklikləri

Güclü emosional gərginlik, yuxusuzluq və uzaq səyahət beynin hipotalamus hissəsinə təsir edərək ovulyasiyanı gecikdirə bilər. Bu səbəb adətən müvəqqətidir və həyat tərzi sabitləşdikdə dövr bərpa olunur.

3. Bədən çəkisinin kəskin dəyişməsi

Həm sürətli arıqlama, həm də artıq çəki hormonal tarazlığı pozur. Çox aşağı çəki və ağır fiziki yüklənmə menstruasiyanın tamamilə kəsilməsinə səbəb ola bilər; piy toxuması isə estrogen istehsal etdiyi üçün artıq çəki ovulyasiyanı pozur.

4. Polikistik yumurtalıq sindromu

PKYS reproduktiv yaşda nizamsız menstruasiyanın ən çox rast gəlinən hormonal səbəbidir. Nadir ovulyasiya nəticəsində dövrlər 35 gündən uzun olur və ya menstruasiya aylarla gəlmir; çox vaxt sızanaq və artıq tüklənmə ilə müşayiət olunur. Ətraflı məlumat üçün PKYS haqqında məqaləmizi oxuyun.

5. Qalxanabənzər vəz pozğunluqları

Qalxanabənzər vəzin həm az (hipotireoz), həm də çox (hipertireoz) işləməsi dövrə birbaşa təsir edir. Yorğunluq, çəki dəyişikliyi, ürəkdöyünmə və ya üşümə kimi əlavə əlamətlər bu səbəbə işarə edə bilər.

6. Prolaktin yüksəkliyi

Süd istehsalına cavabdeh olan prolaktin hormonu laktasiya dövründən kənar yüksəldikdə (bəzi dərmanlar, hipofiz adenoması, stres) ovulyasiya dayanır. Döşlərdən süd bənzəri ifrazat bu vəziyyətin xarakterik əlamətidir.

7. Hormonal kontrasepsiya və dərmanlar

Hormonal vasitələrə başladıqdan sonra ilk aylarda ləkələnmə gözləniləndir. Təcili kontrasepsiya, bəzi antidepresantlar və qan durulducu dərmanlar da dövrə təsir edə bilər. Uyğun vasitə kontrasepsiya məsləhəti zamanı fərdi seçilir.

8. Uşaqlıq və yumurtalıq xəstəlikləri

Uşaqlıq mioması, endometrium polipləri, adenomioz və çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi menstruasiyanı gur, uzun və ya dövrlər arasında qanaxmalı edə bilər. Bu hallarda nizamsızlıq çox vaxt ağrı ilə birlikdə gedir və ultrasəslə aşkar edilir.

Unutmayın: reproduktiv yaşda gecikmənin ilk yoxlanılmalı səbəbi hamiləlikdir.

Hansı müayinələr aparılır?

Həkim şikayətlərinizi və dövr təqviminizi dinlədikdən sonra adətən ginekoloji müayinə, çanaq ultrasəsi və dövrün müəyyən günlərində hormonal analizlər (FSH, LH, estradiol, prolaktin, qalxanabənzər vəz hormonları, androgenlər) təyin edir. Səbəb müəyyən edildikdən sonra müalicə – həyat tərzi dəyişiklikləri, hormonal tənzimləmə və ya əsas xəstəliyin müalicəsi – fərdi planlaşdırılır. Hormonal pozğunluqların müayinəsi üçün müraciət etmək heç vaxt tez deyil.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Menstruasiya 3 ay və daha çox gəlmirsə və hamilə deyilsinizsə.
• Dövrləriniz davamlı olaraq 21 gündən qısa və ya 35 gündən uzun olursa.
• Menstruasiyalar arasında və ya cinsi əlaqədən sonra qanaxma varsa.
• Qanaxma 7 gündən çox davam edirsə və ya hər 1–2 saatdan bir bez dəyişməyi tələb edirsə.
• 45 yaşdan sonra uzun fasilədən sonra qanaxma yenidən başlayıbsa.
• Nizamsızlıq sızanaq, tüklənmə, döşdən ifrazat və ya kəskin çəki dəyişikliyi ilə müşayiət olunursa.

Tez-tez verilən suallar

Bir ay menstruasiya gecikdi – bu narahatlıq üçün səbəbdirmi?

Tək gecikmə, xüsusən stres və ya səyahətdən sonra, çox vaxt zərərsizdir. Əvvəlcə hamiləlik testi edin; gecikmə təkrarlanırsa və ya 3 aya çatırsa, müayinədən keçin.

Nizamsız menstruasiya hamiləliyə mane olurmu?

Nizamsızlıq çox vaxt nadir və ya olmayan ovulyasiyanın göstəricisidir, bu da hamilə qalmağı çətinləşdirə bilər. Səbəb tapılıb düzəldildikdə hamiləlik şansı adətən bərpa olunur.

Dövrü nizamlamaq üçün hormonal həb içmək lazımdırmı?

Hormonal vasitələr dövrü nizamlayır, lakin səbəbi aradan qaldırmır. Əvvəlcə səbəbin müəyyən edilməsi vacibdir; bundan sonra həkim hormonal və ya digər müalicənin lazım olub-olmadığını müəyyən edir.