Ağrılı menstruasiya (dismenoreya): nə normaldır, nə deyil

Menstruasiya günlərində qarının aşağı hissəsində sancı şəklində ağrı qadınların əksəriyyətinə tanışdır. Lakin ağrılı menstruasiya (dismenoreya) ilə yaşamaq məcburiyyət deyil və bəzi hallarda ağrı ciddi xəstəliyin ilk əlaməti ola bilər. Bu məqalədə hansı ağrının fizioloji, hansının isə həyəcan siqnalı olduğunu ayırmağı və ağrını azaltmağın təsdiqlənmiş yollarını izah edirik.

Menstrual ağrı niyə yaranır?

Menstruasiya zamanı uşaqlığın daxili qişası qopur və uşaqlıq əzələsi onu xaric etmək üçün yığılır. Bu yığılmaları prostaglandin adlı maddələr idarə edir. Prostaglandinlərin səviyyəsi nə qədər yüksəkdirsə, yığılmalar o qədər güclü olur, əzələnin qan təchizatı müvəqqəti azalır və ağrı artır. Prostaglandinlər eyni zamanda bağırsaqlara təsir edir – buna görə menstruasiya günlərində ürəkbulanma, ishal və baş ağrısı da tez-tez müşahidə edilir.

Ağrılı menstruasiyanın iki növü

Həkimlər dismenoreyanı iki növə ayırır və bu fərq müalicə yanaşmasını müəyyən edir.

Birincili dismenoreya

Bu, heç bir orqanik xəstəlik olmadan yaranan ağrıdır. Adətən ilk menstruasiyadan 1–2 il sonra, ovulyasiya dövrləri sabitləşdikdə başlayır. Xarakterik xüsusiyyətləri:

• ağrı menstruasiyadan bir neçə saat əvvəl və ya onunla birlikdə başlayır;
• 1–3 gün davam edir və tədricən zəifləyir;
• qarının aşağı hissəsində, bəzən belə və budlara yayılan sancı şəklindədir;
• adi ağrıkəsicilərlə yaxşı nəzarət olunur;
• yaş artdıqca və doğuşdan sonra çox vaxt azalır.

İkincili dismenoreya

Bu halda ağrının səbəbi konkret xəstəlikdir. Ən çox rast gəlinən səbəblər endometrioz, adenomioz, uşaqlıq mioması, çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi və uşaqlıq boynu kanalının daralmasıdır. İkincili dismenoreyaya işarə edən əlamətlər:

• ağrının 25 yaşdan sonra ilk dəfə yaranması və ya əvvəlki illərlə müqayisədə güclənməsi;
• ağrının menstruasiyadan bir neçə gün əvvəl başlaması və bitdikdən sonra da davam etməsi;
• cinsi əlaqə zamanı ağrı;
• gur qanaxma və ya laxtalar;
• ağrıkəsicilərin və hormonal vasitələrin yetərli təsir göstərməməsi.

Endometrioz ikincili dismenoreyanın ən çox gözdən qaçırılan səbəbidir; əlamətlərini tanımaq diaqnozu illərlə tezləşdirə bilər.

Ağrını azaltmaq üçün nə etmək olar?

Birincili dismenoreyada bir neçə sadə üsul çox vaxt kifayət edir:

1. Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (ibuprofen, naproksen) prostaglandin istehsalını azaldır. Onları ağrı başlayan kimi qəbul etmək daha effektivdir; dozaj həkimlə razılaşdırılmalıdır.
2. İstilik – qarına qoyulan isti kompres və ya isti duş əzələ spazmını yüngülləşdirir.
3. Fiziki aktivlik – müntəzəm orta intensivlikli hərəkət endorfin səviyyəsini artırır və ağrı hissini azaldır.
4. Hormonal kontrasepsiya – kombinə olunmuş həblər, hormonal spiral və ya digər vasitələr endometriumu incəldir və prostaglandin istehsalını azaldır. Uyğun vasitə kontrasepsiya məsləhəti zamanı seçilir.
5. Həyat tərzi – kafein və duzun məhdudlaşdırılması, kifayət qədər yuxu və stresin azaldılması bəzi qadınlarda ağrını yüngülləşdirir.

İkincili dismenoreyada isə əsas məqsəd səbəbin tapılması və onun müalicəsidir; ağrıkəsici yalnız müvəqqəti rahatlıq verir. Həkim ultrasəs, lazım gəldikdə hormonal analizlər, infeksiyalara görə müayinə və ya laparoskopiya təyin edə bilər. Hansı xəstəliyin ağrıya səbəb olduğu müəyyən edildikdən sonra müalicə fərdi planlaşdırılır.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Ağrı hər ay sizi işdən, dərsdən və ya gündəlik fəaliyyətdən ayırırsa.
• Ağrıkəsicilər təsir etmirsə və ya dozanı artırmaq lazım gəlirsə.
• Ağrı son bir ildə əvvəlkindən nəzərəçarpacaq dərəcədə güclənibsə.
• Menstruasiya ilə yanaşı hərarət, qeyri-adi ifrazat və ya qusma varsa.
• Ağrı menstruasiyadan kənar günlərdə də davam edirsə.
• Cinsi əlaqə zamanı ağrı hiss edirsinizsə.

Tez-tez verilən suallar

Ağrılı menstruasiya hamiləliyə mane olurmu?

Birincili dismenoreya hamilə qalma qabiliyyətinə təsir etmir. İkincili dismenoreyada isə səbəb olan xəstəlik (məsələn, endometrioz) hamiləliyə mane ola bilər, buna görə səbəbin araşdırılması vacibdir.

Ağrıkəsiciləri hər ay qəbul etmək təhlükəlidirmi?

Həkimin tövsiyə etdiyi dozada, ayda bir neçə gün qəbul edilən qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar sağlam qadınlar üçün adətən təhlükəsizdir. Mədə, böyrək və ya qan laxtalanma problemləri olan qadınlar həkimlə məsləhətləşməlidir.

Doğuşdan sonra menstrual ağrı azalırmı?

Bir çox qadında birincili dismenoreya doğuşdan sonra zəifləyir, lakin bu hamıda baş vermir. Ağrı doğuşdan sonra ilk dəfə yaranıbsa və ya güclənibsə, mütləq müayinədən keçmək lazımdır.