Doğuşdan sonrakı ilk 6 həftə: ananın sağlamlığı

Körpə dünyaya gəldikdən sonra bütün diqqət təbii olaraq ona yönəlir. Lakin doğuşdan sonrakı ilk 6 həftə – tibbdə zahılıq (puerperium) dövrü – ananın bədəninin və ruhunun da ciddi bərpaya ehtiyac duyduğu zamandır. Bu məqalədə bu dövrdə nələrin normal olduğunu, özünüzə necə qulluq etməli olduğunuzu və hansı əlamətlərin həkimə müraciət tələb etdiyini izah edirik.

Doğuşdan sonrakı ilk 6 həftədə bədəndə nələr baş verir

Doğuşdan sonra hormonlar kəskin dəyişir, uşaqlıq əvvəlki ölçüsünə qayıdır, əmizdirmə başlanır. Bu dövrdə tez-tez rastlanan hallar:

• Doğuşdan sonrakı sancılar – uşaqlıq yığılarkən, xüsusən əmizdirmə zamanı hiss olunan ağrılar; ilk günlərdə daha güclüdür.
• Tərləmə və istilik hissi, xüsusən gecələr – bədən artıq mayedən azad olur.
• Yorğunluq – doğuşun özü, qan itkisi və yuxusuz gecələrin birgə nəticəsi.
• Saç tökülməsi – adətən 2–4 ay sonra başlayır və müvəqqətidir.
• Çəki – ilk həftələrdə sürətlə, sonra tədricən azalır; özünüzə ən azı 6–12 ay vaxt verin.

Loxiya və uşaqlığın bərpası

Loxiya – doğuşdan sonra uşaqlıq yolundan gələn qan və toxuma qarışığı ifrazatdır. Normal gedişdə mərhələlərlə dəyişir:

1. İlk 3–4 gün – parlaq qırmızı, aybaşıdan bol ola bilər, kiçik laxtalar normaldır.
2. 1–2 həftə – çəhrayı və ya qəhvəyi rəngə keçir, miqdarı azalır.
3. 2–6 həftə – ağımtıl-sarımtıl, az miqdarda; tədricən tamamilə kəsilir.

Bu dövrdə tampon istifadə etməyin, yalnız ara bezi işlədin. Hərəkət artdıqda ifrazatın bir qədər çoxalması normaldır, lakin yenidən parlaq qırmızı bol qanaxma deyil.

Təbii doğuşdan sonra aralıq (perineum) nahiyəsində ağrı və şişkinlik, tikiş varsa, onun gərginliyi bir neçə həftə hiss oluna bilər. Hər tualetdən sonra ilıq su ilə yuma, ilk günlərdə soyuq kompres, oturarkən yumşaq yastıq və ara bezinin tez-tez dəyişdirilməsi sağalmanı sürətləndirir.

Döşlər, çanaq dibi və gündəlik qayğı

Döşlər. Doğuşdan 2–5 gün sonra süd gəlir; döşlər bərkiyə və ağrıya bilər. Körpəni tez-tez əmizdirmək, əmizdirmədən əvvəl isti, sonra soyuq kompres kömək edir. Döşdə qırmızı, isti, ağrılı sahə və temperatur mastit əlamətidir və həkimə müraciət tələb edir.

Çanaq dibi və sidik. Hamiləlik və doğuş çanaq dibi əzələlərini zəiflədir; öskürərkən və ya gülərkən sidik qaçırma ilk həftələrdə tez-tez olur. Kegel məşqləri – əzələləri 5 saniyə sıxıb boşaltmaq, gündə bir neçə dəfə 10 təkrar – bu problemi əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Bağırsaq. Qəbizlik və babasil tez-tez olur: bol su, lifli qidalar, hərəkət və lazım gəldikdə həkimin icazə verdiyi yumşaldıcılar kömək edir.

Qidalanma və istirahət. Əmizdirən ana üçün müxtəlif qidalanma, bol maye, dəmir və kalsiumla zəngin qidalar vacibdir. "Körpə yatanda siz də yatın" məsləhəti sadə görünsə də, bərpanın ən vacib hissəsidir.

Emosional vəziyyət və nəzarət müayinəsi

Doğuşdan sonrakı ilk 2 həftədə ağlağanlıq, həyəcan və əhvalın tez-tez dəyişməsi – "körpə kədəri" (baby blues) – qadınların çoxunda olur və öz-özünə keçir. Lakin bu hisslər 2 həftədən uzun çəkirsə, dərinləşirsə, körpəyə bağlanmağa və gündəlik həyata mane olursa, bu, doğuşdan sonrakı depressiya ola bilər və mütləq həkimə deyilməlidir.

Doğuşdan sonra təxminən 6-cı həftədə nəzarət müayinəsi aparılır. Həkim uşaqlığın bərpasını, tikişləri, qan təzyiqini və hemoglobini yoxlayır, əhval-ruhiyyənizi soruşur və kontrasepsiya məsələsini müzakirə edir – çünki əmizdirmə dövründə də hamiləlik mümkündür. Bu barədə doğuşdan sonra ailə planlaması məqaləmizdə ətraflı oxuya bilərsiniz. Problem yoxdursa, bu müayinədən sonra cinsi həyata və idmana qayıtmaq olar.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

Gözləmədən müraciət edin, əgər:

• qanaxma saatda bir ara bezini isladır və ya yumurta böyüklüyündə laxtalar gəlir;
• ifrazat pis qoxuludur;
• 38°C və yuxarı temperatur var;
• aralıqdakı tikiş qızarır, şişir, irin gəlir və ya ağrı artır;
• döşdə qızarmış, isti, ağrılı sahə var;
• sidik ifrazı ağrılıdır və ya tamamilə mümkün deyil;
• güclü baş ağrısı, görmə pozğunluğu, üz və əllərdə şişkinlik var – doğuşdan sonra da preeklampsiya mümkündür;
• baldırda ağrı-şişkinlik, sinədə ağrı və ya təngnəfəslik yaranarsa;
• özünüzə və ya körpəyə zərər vermək fikirləri gəlirsə – dərhal kömək istəyin.

Tez-tez verilən suallar

Doğuşdan sonra aybaşı nə vaxt bərpa olunur?

Əmizdirməyən qadınlarda adətən 6–10 həftə sonra, əmizdirən qadınlarda isə aylar sonra, bəzən əmizdirmə bitənə qədər gəlməyə bilər. Lakin aybaşı olmasa da ovulyasiya və hamiləlik mümkündür.

Loxiya 6 həftədən çox davam edirsə, bu normaldır?

Bəzi qadınlarda az miqdarda ifrazat 6–8 həftəyə qədər davam edə bilər. Lakin miqdar artırsa, rəng yenidən qırmızılaşırsa və ya qoxu dəyişirsə, müayinə lazımdır.

Doğuşdan sonra idmana nə vaxt başlamaq olar?

Təbii doğuşdan sonra gəzinti və Kegel məşqlərinə ilk günlərdən, daha intensiv məşqlərə isə nəzarət müayinəsindən sonra başlamaq tövsiyə edilir. Qeysəriyyədən sonra müddət daha uzundur və həkim icazəsi mütləqdir.