Doğuşdan sonra depressiya: əlamətlər və kömək yolları

Körpənin doğulması xoşbəxtlik gətirməlidir – cəmiyyət belə gözləyir. Lakin bir çox ana bu dövrdə izah edə bilmədiyi kədər, boşluq və günahkarlıq hissi yaşayır və bunu kimsəyə deməyə utanır. Doğuşdan sonra depressiya zəiflik və ya pis analıq deyil, müalicə olunan tibbi vəziyyətdir. Bu məqalədə onun əlamətlərini, adi yorğunluqdan fərqini və kömək yollarını izah edirik.

"Körpə kədəri" ilə depressiya arasındakı fərq

Doğuşdan sonrakı ilk günlərdə hormonların kəskin dəyişməsi, yuxusuzluq və yeni rola uyğunlaşma əhvalın dalğalanmasına səbəb olur. Buna "körpə kədəri" (baby blues) deyilir: ağlağanlıq, həyəcan, əsəbilik, özünü itirmiş hiss etmək. Bu hal anaların əksəriyyətində olur, doğuşdan 2–3 gün sonra başlayır və adətən 2 həftə ərzində öz-özünə keçir.

Doğuşdan sonra depressiya (postpartum depressiya) isə fərqlidir:

• əlamətlər 2 həftədən uzun davam edir və ya getdikcə dərinləşir;
• gündəlik həyata, körpəyə qulluğa və münasibətlərə mane olur;
• doğuşdan sonrakı ilk il ərzində istənilən vaxt başlaya bilər, bəzən hamiləlik dövründə də;
• öz-özünə keçmir, peşəkar kömək tələb edir.

Fərq sadədir: körpə kədəri "ağır bir neçə gün"dür, depressiya isə "çıxa bilmədiyim hal"dır.

Doğuşdan sonra depressiyanın əlamətləri

Hər qadında əlamətlər fərqli kombinasiyada olur. Ən çox rastlananlar:

• günün böyük hissəsində davam edən kədər, boşluq və ya ümidsizlik;
• əvvəl zövq verən şeylərə marağın itməsi;
• körpəyə qarşı laqeydlik və ya əksinə, onunla bağlı dayanmayan həyəcan;
• "yaxşı ana deyiləm" düşüncəsi, güclü günahkarlıq və dəyərsizlik hissi;
• körpə yatdıqda belə yata bilməmək və ya əksinə, daim yatmaq istəyi;
• iştahanın kəskin azalması və ya artması;
• diqqəti toplaya bilməmək, qərar verməkdə çətinlik;
• əsəbilik, qəzəb partlayışları, yaxınlardan uzaqlaşma;
• izahsız baş, mədə və ya əzələ ağrıları;
• özünə və ya körpəyə zərər vermək barədə fikirlər.

Sonuncu bənd təcili yardım tələb edir. Çox nadir hallarda doğuşdan sonrakı psixoz adlanan vəziyyət yaranır: qarışıqlıq, qeyri-real inanclar, olmayan şeyləri görmək və ya eşitmək, kəskin davranış dəyişikliyi. Bu, dərhal təcili tibbi müdaxilə tələb edən haldır.

Riski artıran amillər

Depressiya hər kəsdə ola bilər, lakin bəzi amillər ehtimalı artırır:

• əvvəllər depressiya və ya həyəcan pozğunluğu keçirmək, ailədə belə hallar;
• hamiləlik dövründə depressiv əhval;
• ağır və ya travmatik doğuş, körpənin vaxtından əvvəl doğulması və ya xəstəliyi;
• yaxın dəstəyin olmaması, partnyorla münasibətdə gərginlik;
• maddi çətinliklər, son vaxtlar yaşanan stresli hadisələr;
• planlaşdırılmamış hamiləlik;
• əmizdirmə ilə bağlı ciddi çətinliklər;
• qalxanabənzər vəz pozğunluğu və anemiya – bu səbəbdən həkim əhval şikayətlərində qan analizlərini də yoxlayır.

Kömək yolları

Yaxşı xəbər odur ki, doğuşdan sonra depressiya müalicəyə yaxşı cavab verir. İlk addım hisslərinizi həkiminizə – mama-ginekoloqa və ya ailə həkiminə – deməkdir. Doğuşdan sonrakı nəzarət müayinəsində həkim adətən əhval-ruhiyyə barədə soruşur və sadə sorğu (Edinburq şkalası) ilə vəziyyəti qiymətləndirə bilər. Gözləməyin: bu sualı özünüz də qaldıra bilərsiniz.

Əsas kömək yolları:

1. Psixoterapiya. Koqnitiv-davranış terapiyası və şəxslərarası terapiya yüngül və orta dərəcəli depressiyada ilk seçimdir.
2. Dərman müalicəsi. Lazım gəldikdə əmizdirmə ilə uyğun antidepressantlar təyin edilir; onların çoxu körpə üçün təhlükəsiz sayılır, qərar həkimlə birgə verilir.
3. Praktik dəstək. Gecə yuxusunun bir hissəsini partnyor və ya yaxınlarla bölmək, ev işlərini paylaşmaq müalicənin tərkib hissəsidir.
4. Özünə qulluq. Gündəlik qısa gəzinti, müntəzəm qidalanma, digər analarla ünsiyyət, sosial şəbəkələrdəki "ideal analıq" təsvirlərindən uzaq durmaq.
5. Partnyorun rolu. Yaxınlar əlamətləri çox vaxt ananın özündən əvvəl görür; onların mühakimə etməyən, dəstəkləyici münasibəti sağalmanı sürətləndirir.

Bədəninizin bərpası barədə doğuşdan sonrakı ilk 6 həftə məqaləmizdə ətraflı oxuya bilərsiniz.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

Mütləq müraciət edin, əgər:

• kədər, boşluq və ya həyəcan 2 həftədən uzun davam edir;
• körpəyə qulluq etmək, yemək və yuxu kimi əsas işlər çətinləşib;
• körpəyə qarşı heç nə hiss etmədiyinizi və ya ondan uzaqlaşmaq istədiyinizi düşünürsünüz;
• yaxınlarınız sizdə ciddi dəyişiklik gördüklərini deyir;
• panika tutmaları, dayanmayan narahat düşüncələr var;
• özünüzə və ya körpəyə zərər vermək fikirləri gəlir – bu halda təcili yardıma zəng edin və ya yaxınınızdan sizi dərhal xəstəxanaya aparmasını xahiş edin;
• qeyri-real inanclar, qarışıqlıq və ya olmayan səslər eşitmə kimi hallar yaranır.

Tez-tez verilən suallar

Depressiya körpəmə təsir edirmi?

Müalicə olunmayan uzunmüddətli depressiya ana-körpə bağlılığına və körpənin inkişafına təsir edə bilər. Məhz buna görə kömək istəmək eqoistlik deyil, körpənin xeyrinə atılan ən vacib addımdır.

Antidepressant qəbul edərkən əmizdirə bilərəmmi?

Əksər hallarda bəli. Bir sıra antidepressantlar əmizdirmə dövründə təhlükəsiz hesab olunur; həkim fayda və riskləri qiymətləndirərək uyğun preparatı seçir. Dərmanı özbaşına kəsməyin və ya dəyişməyin.

Atalarda da doğuşdan sonra depressiya olurmu?

Bəli, az danışılsa da, atalar da yeni valideynlik dövründə depressiya və həyəcan yaşaya bilər. Ailənin hər iki üzvünün psixi sağlamlığına diqqət körpənin sağlam mühitdə böyüməsi üçün vacibdir.