Qeysəriyyədən sonra təbii doğuş mümkündürmü

"Bir dəfə qeysəriyyə – həmişə qeysəriyyə" fikri uzun illər hakim olmuşdur, lakin bu yanaşma artıq köhnəlmişdir. Müasir mamalıqda qeysəriyyədən sonra təbii doğuş bir çox qadın üçün real və təhlükəsiz seçimdir. Bu məqalədə bu doğuşun kimlər üçün uyğun olduğunu, hansı riskləri daşıdığını və necə planlaşdırıldığını izah edirik.

Qeysəriyyədən sonra təbii doğuş nədir

Beynəlxalq ədəbiyyatda bu doğuş VBAC (vaginal birth after cesarean) adlanır. Əvvəlki hamiləliyi qeysəriyyə ilə bitən qadının növbəti doğuşunu təbii yolla etmək cəhdi nəzərdə tutulur. Cəhdin özü TOLAC (trial of labor after cesarean) – "qeysəriyyədən sonra doğuş sınağı" adlanır.

Statistik olaraq uyğun namizədlərin əksəriyyətində bu cəhd uğurla başa çatır. Uğur ehtimalı ananın tarixçəsinə və hazırkı hamiləliyin gedişinə görə fərqlənir, buna görə qərar hər zaman fərdi verilir.

Kim uyğun namizəddir

Təbii doğuş cəhdi üçün ən əlverişli şərtlər:

• əvvəlki qeysəriyyədə uşaqlığın aşağı hissəsində köndələn kəsik aparılmışdır (ən çox istifadə olunan üsul);
• yalnız bir əvvəlki qeysəriyyə var;
• əvvəlki doğuşla hazırkı doğuş arasında ən azı 18 ay fasilə var;
• hazırkı hamiləlikdə təbii doğuşa əks-göstəriş (plasenta previa, köndələn vəziyyət və s.) yoxdur;
• körpə baş gəlişindədir, ölçüsü normal həddədir;
• doğuş öz-özünə, süni çağırış olmadan başlayır.

Uğur ehtimalını artıran amillər: əvvəllər təbii doğuş keçirmiş olmaq (xüsusən qeysəriyyədən sonra), əvvəlki qeysəriyyənin təkrarlanmayan səbəbdən (məsələn, çanaq gəlişi) aparılması, ananın normal çəkisi.

Cəhd tövsiyə edilmədiyi hallar:

• uşaqlıqda şaquli (klassik) kəsik və ya T-şəkilli kəsik;
• əvvəllər uşaqlıq çapığının açılması (ruptur) olmuşdur;
• uşaqlıqda digər geniş əməliyyatlar (məsələn, bəzi miomektomiyalar);
• hazırkı hamiləlikdə təbii doğuşa hər hansı tibbi əks-göstəriş.

İki əvvəlki qeysəriyyədən sonra təbii doğuş bəzi hallarda nəzərdən keçirilə bilər, lakin bu, daha diqqətli qiymətləndirmə tələb edir.

Risklər və üstünlüklər

Hər iki yolun öz tərəfləri var və onları açıq müqayisə etmək lazımdır.

Təbii doğuş cəhdinin üstünlükləri:

• cərrahi əməliyyatdan və onun ağırlaşmalarından (infeksiya, qanaxma, tromboz) qaçmaq;
• daha qısa bərpa və xəstəxanada qalma müddəti;
• gələcək hamiləliklərdə plasenta problemləri və yapışma riskinin azalması;
• əmizdirmənin daha asan başlanması.

Əsas risk uşaqlıq çapığının doğuş zamanı açılmasıdır (uşaqlıq rupturu). Köndələn kəsikdən sonra bu hal nadirdir (təxminən 1%-dən az), lakin baş verdikdə ana və körpə üçün ciddidir və təcili əməliyyat tələb edir. Məhz buna görə belə doğuş yalnız təcili qeysəriyyə imkanı olan xəstəxanada aparılır.

Nəzərə alınmalı digər məqam: cəhd uğursuz olub təcili qeysəriyyə ilə bitərsə, ağırlaşma riski planlı qeysəriyyədən bir qədər yüksək olur. Buna görə uğur ehtimalının yüksək olduğu hallarda cəhd etmək daha məqsədəuyğundur.

Doğuş necə planlaşdırılır

1. Erkən müzakirə. Qeysəriyyədən sonra təbii doğuş istəyinizi hamiləliyin başlanğıcında həkiminizə deyin; əvvəlki əməliyyatın epikrizini (kəsik növü, səbəb, ağırlaşmalar) gətirin.
2. Risklərin qiymətləndirilməsi. Həkim tarixçəni, hazırkı hamiləliyin gedişini və uğur ehtimalını qiymətləndirir, hər iki variantı izah edir.
3. Hamiləliyin izlənməsi. Üçüncü trimestrdə ultrasəs müayinəsi ilə körpənin yerləşməsi, plasentanın mövqeyi və çapıq nahiyəsi qiymətləndirilir.
4. Doğuşun aparılması. Doğuş boyu körpənin ürək döyüntüləri fasiləsiz izlənir (KTQ), ana ağrı və qanaxma baxımından yaxından müşahidə olunur. Süni çağırış mümkündür, lakin bəzi preparatlardan (prostaglandinlər) çəkinilir.
5. Ehtiyat plan. Hər an təcili qeysəriyyəyə keçid imkanı hazır olmalıdır – bu, uğursuzluq deyil, təhlükəsizlik şərtidir.

Hər iki doğuş növünü aparan doğuş xidmətləri və cərrahi müdaxilələr barədə əməliyyatlar bölməsində ətraflı oxuya bilərsiniz. Üsul seçimi barədə ümumi məlumat üçün təbii doğuş, yoxsa qeysəriyyə məqaləmizə baxın.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

Qeysəriyyədən sonra hamilə qalmışsınızsa, aşağıdakı hallarda gecikdirmədən müraciət edin:

• hamiləliyi təsdiqlədikdən dərhal sonra – əvvəlki əməliyyatdan 18 aydan az keçibsə, izləmə daha diqqətli olmalıdır;
• qarının aşağı hissəsində, xüsusən çapıq nahiyəsində kəskin və ya daimi ağrı yaranarsa;
• uşaqlıq yolundan qanaxma olarsa;
• körpənin hərəkətləri azalarsa;
• doğuş sancıları başlayarsa – xəstəxanaya digər hamilələrdən daha erkən getmək lazımdır;
• sular gələrsə, sancı olmasa da.

Tez-tez verilən suallar

Qeysəriyyədən sonra təbii doğuşda epidural analgeziya olarmı?

Bəli, epidural analgeziya bu doğuşlarda icazəlidir və geniş istifadə olunur. O, çapıq açılmasının əlamətlərini gizlətmir, çünki həkimlər ürək döyüntüləri və digər göstəriciləri fasiləsiz izləyir.

Əvvəlki qeysəriyyənin kəsik növünü necə öyrənə bilərəm?

Əməliyyat epikrizində kəsik növü qeyd olunur. Sənəd yoxdursa, həkiminiz əməliyyatın səbəbinə və vaxtına görə ehtimal edə bilər; qarının dərisindəki çapığın istiqaməti uşaqlıqdakı kəsiyi həmişə əks etdirmir.

Cəhd uğursuz olarsa, körpə təhlükəyə düşürmü?

Doğuş fasiləsiz izləmə altında aparıldığından problem yaranan kimi təcili qeysəriyyəyə keçilir. Düzgün seçilmiş namizədlərdə və hazır xəstəxana şəraitində körpə üçün nəticələr planlı qeysəriyyə ilə müqayisə oluna biləndir.