Hamiləlikdə fol turşusu və vitaminlər: nə qədər və nə vaxt

Hamiləlikdə fol turşusu və vitaminlər barədə məlumat bolluğu çox vaxt çaşqınlıq yaradır: hansını, nə qədər və nə vaxtdan qəbul etməli? Həqiqət budur ki, hər hamilə qadına yalnız bir neçə əlavə həqiqətən lazımdır, qalanları isə fərdi göstərişə görə təyin edilir. Bu məqalədə əsas tövsiyələri aydın və konkret şəkildə toplamışıq.

Fol turşusu: niyə, nə qədər və nə vaxt

Fol turşusu (B9 vitamini, folat) körpənin sinir borusunun — gələcək beyin və onurğa beyninin — formalaşmasında həlledici rol oynayır. Sinir borusu hamiləliyin ilk 4 həftəsində, yəni çox vaxt qadın hamiləliyini bilmədən əvvəl qapanır. Buna görə də fol turşusuna hamiləlikdən ən azı 1 ay əvvəl başlamaq tövsiyə olunur.

Standart doza: gündə 400 mkq — planlaşdırma dövründən başlayaraq ən azı 12-ci həftəyə qədər; əksər həkimlər bütün hamiləlik boyu davam etməyi məsləhət görür.
Yüksək doza (gündə 4–5 mq) yalnız həkim təyinatı ilə: əvvəlki hamiləlikdə sinir borusu qüsuru olubsa, epilepsiya əleyhinə bəzi dərmanlar qəbul edirsinizsə, diabet və ya ciddi piylənmə varsa.
Qida mənbələri — yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, paxlalılar, sitrus, zənginləşdirilmiş taxıl məhsulları — faydalıdır, lakin tək qida ilə lazımi dozanı təmin etmək çətindir.

Hamiləlik planlaşdırmadan baş veribsə, fol turşusuna elə bu gün başlayın — gec deyil.

Hamiləlikdə digər vacib vitamin və minerallar

Dəmir

Hamiləlikdə qan həcmi artır, dəmirə tələbat isə təxminən iki dəfə çoxalır. Dəmir çatışmazlığı anemiyası yorğunluq, təngnəfəslik, erkən doğuş və aşağı çəki ilə doğuş riskini artırır. Hər hamiləyə dəmir əlavəsi lazım olmur — qərar ümumi qan analizi və ferritin səviyyəsinə əsasən verilir. Dəmir preparatlarını C vitamini ilə birlikdə, çay, qəhvə və süd məhsullarından ayrı qəbul edin.

D vitamini

Kalsiumun sorulması və körpənin sümük sistemi üçün lazımdır. Günəş işığının az olduğu aylarda və örtülü geyinən qadınlarda çatışmazlıq çox rast gəlinir. Adi tövsiyə olunan doza gündə 400–600 BV-dir (10–15 mkq); çatışmazlıq aşkarlandıqda həkim daha yüksək doza təyin edə bilər.

Yod

Qalxanabənzər vəzi hormonlarının istehsalı və körpənin beyin inkişafı üçün vacibdir. Hamiləlik və laktasiya dövründə tələbat gündə 220–250 mkq-a qədər artır. Yodlaşdırılmış duz istifadə edin və prenatal kompleksin tərkibində yod olduğuna əmin olun.

Kalsium və omeqa-3

Kalsiuma gündəlik tələbat təxminən 1000 mq-dır; 3 porsiya süd məhsulu bunu adətən təmin edir. Omeqa-3 (DHA) körpənin beyin və göz inkişafı üçün faydalıdır — həftədə 2 porsiya yağlı balıq kifayət edir, balıq yemirsinizsə, əlavə barədə həkimlə məsləhətləşin. Bu maddələrin qida mənbələri barədə hamiləlikdə qidalanma məqaləsində danışmışıq.

Nədən çəkinməli: artıq doza da zərərlidir

"Nə qədər çox, o qədər yaxşı" prinsipi vitaminlərə aid deyil:

A vitamini (retinol) yüksək dozada körpədə inkişaf qüsurlarına səbəb ola bilər. Adi multivitaminləri hamiləlik üçün nəzərdə tutulmuş prenatal komplekslərlə əvəz edin və qaraciyərdən çox yeməyin.
Bir neçə kompleksi eyni vaxtda qəbul etmək doza üst-üstə düşməsinə gətirir — tərkibi müqayisə edin.
Bitki əlavələri və "təbii" preparatlar da avtomatik təhlükəsiz sayılmır; qəbuldan əvvəl həkimlə məsləhətləşin.
Dəmir əlavələri qəbizlik və mədə narahatlığına səbəb ola bilər — bu halda doza və ya preparatın forması dəyişdirilir, qəbul kəsilmir.

Hansı əlavələrin sizə lazım olduğunu ilk müayinədəki analizlər göstərəcək. Dr. Günay Rzayeva hamiləliyin təqibi çərçivəsində vitamin planını hər qadının analizlərinə və qidalanma vərdişlərinə görə fərdi tərtib edir.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

Hamiləliyi planlaşdırırsınız — fol turşusunun dozasını və başlama vaxtını dəqiqləşdirmək üçün.
Əvvəlki hamiləlikdə sinir borusu qüsuru olub və ya epilepsiya əleyhinə dərman qəbul edirsiniz.
Qan analizində hemoqlobin aşağıdır və ya anemiya əlamətləri (zəiflik, solğunluq, ürəkdöyünmə) hiss edirsiniz.
Vegetarian, vegan qidalanırsınız və ya süd məhsulları yemirsiniz.
Prenatal vitaminlər güclü ürəkbulanma və ya mədə narahatlığı yaradır.
Qalxanabənzər vəzi xəstəliyiniz var — yod əlavəsi fərdi qərar tələb edir.

Tez-tez verilən suallar

Fol turşusunu nə vaxta qədər qəbul etməliyəm?

Minimum — hamiləliyin 12-ci həftəsinin sonuna qədər, çünki sinir borusu bu vaxta qədər tam formalaşır. Lakin folat qanyaranma üçün də lazımdır, ona görə də əksər prenatal komplekslərin tərkibində bütün hamiləlik boyu qalır.

Prenatal kompleks almaq, yoxsa vitaminləri ayrı-ayrı qəbul etmək daha yaxşıdır?

Keyfiyyətli prenatal kompleks əsas tələbatı rahat şəkildə qarşılayır. Lakin dəmir və D vitamini kimi maddələrin dozası analizlərə görə fərdi tənzimlənir, ona görə də seçimi həkimlə birlikdə edin.

Vitaminlərdən ürəyim bulanır — nə etməli?

Qəbulu yeməklə birlikdə və ya yatmazdan əvvəl edin, mümkünsə dəmirsiz formaya və ya daha kiçik həblərə keçin. Hər halda qəbulu dayandırmadan həkimə məlumat verin.