Kolposkopiya nədir və nə zaman təyin olunur

Pap-smear testinin nəticəsində "dəyişiklik" sözünü görmək çox qadında narahatlıq yaradır, həkim kolposkopiya təyin edəndə isə suallar daha da artır. Kolposkopiya nədir, ağrılıdırmı, nəyi göstərir? Bu məqalədə müayinənin mahiyyətini, hansı hallarda lazım olduğunu və nəticələrin necə qiymətləndirildiyini sadə dillə izah edirik.

Kolposkopiya nədir

Kolposkopiya uşaqlıq boynunun (serviks), uşaqlıq yolunun və xarici cinsiyyət orqanlarının kolposkop adlanan böyüdücü optik cihazla müayinəsidir. Kolposkop bədənə daxil edilmir: o, güzgü ilə açılmış uşaqlıq yolunun qarşısında yerləşdirilir və toxumanı bir neçə dəfə böyüdərək işıqlandırır. Beləliklə həkim adi gözlə görünməyən incə dəyişiklikləri – damar şəklini, epitelin rəngini və strukturunu – qiymətləndirə bilir.

Müayinə zamanı uşaqlıq boynuna zəif sirkə turşusu (asetik turşu) məhlulu və bəzən yod məhlulu (Şiller sınağı) çəkilir. Sağlam və dəyişmiş hüceyrələr bu məhlullara fərqli reaksiya verir: şübhəli sahələr ağarır və ya yodla boyanmır. Lazım gəldikdə həmin sahədən kiçik toxuma nümunəsi – biopsiya – götürülür və histoloji müayinəyə göndərilir.

Kolposkopiya nə zaman təyin olunur

Kolposkopiya skrininq deyil, dəqiqləşdirici müayinədir. Yəni o, hər il hər kəsə deyil, konkret göstəriş olduqda aparılır:

• Pap-smear (sitoloji) testində atipik və ya displastik hüceyrələrin aşkarlanması
• İnsan papilloma virusunun (HPV) yüksək riskli tiplərinin, xüsusən 16 və 18 tiplərinin müsbət nəticəsi
• Adi müayinə zamanı uşaqlıq boynunda gözlə görünən şübhəli dəyişiklik
• Cinsi əlaqədən sonra təkrarlanan qanaxma
• Uzun müddət keçməyən eroziya və ya ektopiya şübhəsi
• Əvvəl müalicə olunmuş serviks displaziyasının nəzarəti

Serviks xərçənginin əksər halları illər boyu inkişaf edən xərçəngönü dəyişikliklərdən başlayır. Kolposkopiya məhz bu mərhələni görməyə və vaxtında, az invaziv üsulla müalicəyə imkan verir. Pap-smear testi haqqında məqaləmizdə skrininqin özü barədə daha ətraflı danışmışıq.

Müayinə necə keçir

Kolposkopiya ambulator şəraitdə aparılır və adətən 10–20 dəqiqə çəkir. Siz adi ginekoloji kresloda oturursunuz, həkim güzgü qoyur və kolposkopu yerləşdirir. Məhlullar çəkildikdə yüngül yanma və ya soyuqluq hissi ola bilər; biopsiya götürüldükdə isə qısamüddətli sıxılma hiss olunur. Əksər qadınlar prosedurun gözlədiklərindən daha rahat keçdiyini qeyd edir.

Müayinəyə hazırlıq sadədir:

1. Vaxtı menstruasiya günlərindən kənar seçin – ideal olaraq aybaşının bitməsindən sonrakı ilk həftə.
2. Müayinədən 48 saat əvvəl cinsi əlaqədən, vaginal şam, krem və duşdan çəkinin.
3. Qəbul etdiyiniz dərmanlar, xüsusən qan durulducular haqqında həkimə məlumat verin.
4. Hamiləlik ehtimalı varsa, bunu mütləq deyin – hamiləlikdə kolposkopiya mümkündür, lakin biopsiya qərarı fərqli verilir.

Biopsiyadan sonra 1–3 gün az miqdarda qanlı və ya tünd ifrazat normaldır. Bu müddətdə tampon, vanna və cinsi əlaqədən çəkinmək tövsiyə olunur.

Nəticələr nə deməkdir

Kolposkopiya nəticəsi iki hissədən ibarətdir: həkimin müayinə zamanı gördüyü şəkil və biopsiya götürülübsə, histoloji cavab. Histoloji cavabda ən çox rast gəlinən terminlər:

• Normal və ya iltihabi dəyişikliklər – xərçəngönü vəziyyət yoxdur, adətən sadə müalicə və nəzarət kifayətdir.
• CIN 1 (yüngül displaziya) – əksər hallarda immun sistemi tərəfindən öz-özünə geri çəkilir; 6–12 ay sonra təkrar müayinə tövsiyə olunur.
• CIN 2–3 (orta və ağır displaziya) – aktiv müalicə tələb edir. Dəyişmiş sahə adətən ambulator şəraitdə çıxarılır və ya məhv edilir.

Vacib məqam: kolposkopiya üçün göndəriş xərçəng diaqnozu deyil. Bu, "daha diqqətlə baxaq" deməkdir və əksər hallarda ciddi nəticə aşkarlanmır. Uşaqlıq boynu xəstəlikləri ilə bağlı xidmətlərimiz haqqında burada oxuya bilərsiniz.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Pap-smear və ya HPV test nəticəniz normadan kənardırsa və hələ kolposkopiya etməmisinizsə
• Cinsi əlaqədən sonra qanaxma müşahidə edirsinizsə
• Aybaşı aralarında izahsız qanlı ifrazat varsa
• Kolposkopiya və ya biopsiyadan sonra güclü qanaxma, hərarət və ya pis qoxulu ifrazat başlayıbsa
• Əvvəl displaziya müalicəsi almısınızsa və nəzarət müayinəsinin vaxtı çatıbsa

Tez-tez verilən suallar

Kolposkopiya ağrılıdırmı?

Müayinənin özü ağrısızdır və adi ginekoloji müayinəyə bənzəyir. Məhlul çəkilərkən yüngül yanma, biopsiya zamanı isə bir neçə saniyəlik sıxılma hiss oluna bilər; anesteziya adətən tələb olunmur.

Kolposkopiyanın nəticəsi nə vaxt hazır olur?

Həkimin vizual qiymətləndirməsini müayinə günü eşidirsiniz. Biopsiya götürülübsə, histoloji cavab laboratoriyadan asılı olaraq adətən 7–14 gün ərzində hazır olur.

Hamiləlikdə kolposkopiya etmək olarmı?

Bəli, kolposkopiya hamiləlik üçün təhlükəsizdir və şübhəli Pap-smear nəticəsində təyin edilə bilər. Biopsiya isə yalnız ciddi şübhə olduqda götürülür; əksər hallarda müalicə doğuşdan sonraya saxlanılır.