PAP-smear testi: necə aparılır və nəticələr nə deməkdir

PAP-smear testi (sitoloji müayinə) uşaqlıq boynu xərçənginin qarşısını alan ən sadə və ən effektiv müayinədir. Bir neçə dəqiqə çəkən bu test xərçəngönü dəyişiklikləri illər əvvəl aşkar etməyə imkan verir. Lakin bir çox qadın prosedurun özündən və ya "anormal" nəticə almaqdan çəkinir. Bu məqalədə testin necə aparıldığını, nəticə blankında yazılan terminlərin mənasını və hər nəticədən sonra hansı addımların atıldığını izah edirik.

PAP-smear testi nədir?

Test adını onu işləyib hazırlayan yunan həkimi Georgios Papanikolaunun adından alır. Mahiyyəti sadədir: uşaqlıq boynunun səthindən və kanalından hüceyrələr götürülür və mikroskop altında yoxlanılır. Məqsəd xərçəngi deyil, ondan əvvəl yaranan hüceyrə dəyişikliklərini (displaziya) tapmaqdır. Bu dəyişikliklər adətən insan papilloma virusunun (HPV) uzunmüddətli infeksiyası nəticəsində yaranır və xərçəngə çevrilməsi illər çəkir – məhz bu müddət müalicə üçün geniş imkan yaradır.

Laboratoriyalarda iki üsul istifadə olunur: klassik yaxma (hüceyrələr şüşəyə yaxılır) və maye əsaslı sitoloji (hüceyrələr xüsusi məhlula yerləşdirilir). İkinci üsul eyni nümunədən HPV testini də aparmağa imkan verir.

Test necə aparılır?

Prosedur adi ginekoloji müayinə zamanı həyata keçirilir:

1. Siz ginekoloji kresloda yerləşirsiniz, həkim uşaqlıq boynunu görmək üçün vaginaya güzgü (spekulum) yerləşdirir.
2. Kiçik fırça və ya xüsusi şpatel ilə uşaqlıq boynunun xarici səthindən və kanalından hüceyrələr yüngülcə götürülür.
3. Nümunə şüşəyə yaxılır və ya məhlula yerləşdirilib laboratoriyaya göndərilir.

Bütün proses 1–2 dəqiqə çəkir. Bəzi qadınlar yüngül təzyiq və ya qısa diskomfort hiss edir; prosedurdan sonra bir neçə saat cüzi ləkələnmə ola bilər və bu normaldır. Nəticə adətən 1–2 həftə ərzində hazır olur.

Dəqiq nəticə üçün testdən 2 gün əvvəl cinsi əlaqədən, vaginal şam, krem və daxili yuyunmadan çəkinin; menstruasiya günlərində testi təxirə salmaq daha məqsədəuyğundur.

Hansı yaşda və nə qədər tez-tez?

Beynəlxalq tövsiyələrə əsasən sitoloji skrininq cinsi həyatın başlama yaşından asılı olmayaraq 21 yaşdan etibarən başlanır. 21–29 yaş arası normal nəticədə test 3 ildə bir təkrarlanır. 30–65 yaş arası üç variant mümkündür: yalnız PAP-smear 3 ildə bir, yalnız HPV testi 5 ildə bir, yaxud hər ikisi birlikdə (ko-test) 5 ildə bir. 65 yaşdan sonra əvvəlki nəticələr ardıcıl normal olduqda skrininq dayandırıla bilər. Anormal nəticə, HPV müsbətliyi, immun çatışmazlığı və ya əvvəllər displaziya müalicəsi keçirmiş qadınlarda həkim daha sıx qrafik təyin edir. Skrininq illik ginekoloji müayinənin tərkib hissəsi kimi planlaşdırıla bilər.

PAP-smear nəticələri nə deməkdir?

Nəticə blankında beynəlxalq Bethesda sistemi üzrə terminlər yazılır. Ən çox rast gəlinənlər:

• NILM – intraepitelial zədələnmə və bədxassəlilik yoxdur: nəticə normaldır. İltihab və ya mikrofloranın dəyişməsi qeyd oluna bilər; bu, xərçənglə əlaqəli deyil.
• ASC-US – mənası tam aydın olmayan atipik yastı hüceyrələr. Ən çox rast gəlinən anormal nəticədir və çox vaxt iltihab və ya keçici HPV infeksiyası ilə bağlıdır. Adətən HPV testi aparılır: mənfi olarsa – adi qrafiklə müşahidə, müsbət olarsa – kolposkopiya.
• LSIL – aşağı dərəcəli dəyişikliklər (CIN 1-ə uyğun). Çox vaxt özbaşına geri çəkilir; həkim kolposkopiya və ya 12 ay sonra təkrar test təklif edə bilər.
• ASC-H – yüksək dərəcəli dəyişikliyi istisna etməyən atipik hüceyrələr. Kolposkopiya tələb olunur.
• HSIL – yüksək dərəcəli dəyişikliklər (CIN 2–3). Kolposkopiya və biopsiya mütləqdir; təsdiqlənərsə, dəyişmiş toxuma kiçik ambulator prosedurla (LEEP və ya konizasiya) götürülür.
• AGC – atipik vəzi hüceyrələri; uşaqlıq boynu kanalının və endometriumun əlavə müayinəsini tələb edir.

Vacib məqam: anormal nəticələrin böyük əksəriyyəti xərçəng deyil, uğurla müalicə olunan xərçəngönü dəyişikliklərdir. Anormal nəticədən sonra növbəti addım adətən kolposkopiya olur – uşaqlıq boynunun böyüdücü cihazla müayinəsi. Nəticənizi həkimlə birlikdə müzakirə edin; müayinə planı yaşınıza, HPV statusunuza və əvvəlki nəticələrinizə görə fərdi tərtib olunur.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• 21 yaşdan yuxarısınız və heç vaxt PAP-smear etdirməmisinizsə.
• Son testdən 3 ildən çox vaxt keçibsə.
• Əvvəlki nəticəniz anormal olub, lakin təkrar müayinəyə getməmisinizsə.
• Cinsi əlaqədən sonra qanaxma və ya menstruasiyalar arasında ləkələnmə varsa.
• HPV testiniz müsbət çıxıbsa.
• İmmuniteti zəiflədən xəstəliyiniz və ya müalicəniz varsa – daha sıx skrininq lazım ola bilər.

Tez-tez verilən suallar

PAP-smear ağrılıdırmı?

Test adətən ağrısızdır; hüceyrələr götürülərkən qısa təzyiq və ya cüzi narahatlıq hiss edilə bilər. Əzələlərin boşaldılması və dərin nəfəs diskomfortu azaldır.

Hamiləlik dövründə PAP-smear etmək olarmı?

Bəli, test hamiləlik üçün təhlükəsizdir və skrininq vaxtı çatıbsa, adətən ilk müraciət zamanı aparılır. Prosedurdan sonra cüzi ləkələnmə ola bilər və bu, uşağa təsir etmir.

Nəticə "iltihab" göstərirsə, nə etməliyəm?

Sitoloji nəticədə iltihabın qeyd olunması xərçənglə əlaqəli deyil; adətən infeksiyanın səbəbi araşdırılır və müalicə olunur. Lazım gəldikdə həkim müalicədən sonra testi təkrarlamağı təklif edə bilər.