Uşaqlıq borularının keçiriciliyi: HSG müayinəsi haqqında

Uşaqlıq boruları yumurta hüceyrə ilə spermatozoidin görüşdüyü yerdir; onların tutulması hamiləliyin baş tutmamasının əsas səbəblərindən biridir və adi ultrasəsdə görünmür. Buna görə sonsuzluq araşdırmasının müəyyən mərhələsində həkim uşaqlıq borularının keçiriciliyini yoxlamağı təklif edir. Bu məqalədə HSG müayinəsinin nə olduğunu, kimə və nə vaxt lazım olduğunu, necə keçdiyini və nəticələrin mənasını izah edirik.

Uşaqlıq boruları və onların rolu

Uşaqlıq boruları (fallop boruları) uşaqlığın hər iki tərəfindən yumurtalıqlara doğru uzanan nazik, təxminən 10 sm uzunluğunda kanallardır. Ovulyasiyadan sonra yumurta hüceyrə borunun saçaqlı ucu tərəfindən tutulur, borunun içərisində mayalanır və bir neçə gün ərzində uşaqlığa doğru hərəkət edir. İltihab, bitişmə və ya endometrioz bu nazik kanalı asanlıqla tuta bilər.

Tutulma tam və ya qismən, bir və ya hər iki tərəfdə ola bilər. Qismən tutulma xüsusilə təhlükəlidir: spermatozoid keçir, mayalanmış yumurta isə uşaqlığa qayıda bilmir və boruda uşaqlıqdankənar hamiləlik inkişaf edə bilər.

HSG nədir

Histerosalpinqoqrafiya (HSG) uşaqlıq boşluğu və boruların kontrast maddə ilə doldurularaq rentgen altında görüntülənməsidir. Nazik kateter vasitəsilə uşaqlıq boynundan kontrast maddə yeridilir; maddə uşaqlığı doldurur, borulardan keçir və sağlam borularda qarın boşluğuna axır. Rentgen şəkillərində həkim bu axını izləyir.

HSG eyni zamanda uşaqlıq boşluğunun formasını göstərir: poliplər, submukoz miomalar, bitişmələr və anadangəlmə anomaliyalar (məsələn, arakəsmə) kontrastın doldurulmasında qüsur kimi görünür. Beləliklə bir müayinə ilə iki sual cavablandırılır.

Alternativ üsul – HyCoSy və ya sono-HSG – eyni prinsipi rentgen əvəzinə ultrasəslə tətbiq edir: boruya maye və ya köpük yeridilir, keçid transvaginal ultrasəslə izlənir. Şüalanma yoxdur, lakin uşaqlıq boşluğunun detalları daha az görünə bilər.

Müayinə kimə və nə vaxt lazımdır

HSG sonsuzluq araşdırmasının birinci deyil, ikinci mərhələsinə aiddir – adətən ovulyasiyanın mövcudluğu təsdiqləndikdən və spermogram qiymətləndirildikdən sonra. Əsas göstərişlər:

12 ay (35 yaşdan sonra 6 ay) hamiləliyin baş tutmaması
Keçirilmiş çanaq orqanlarının iltihabı, xlamidioz və ya qonoreya tarixçəsi
Əvvəl uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya boru əməliyyatı
Qarın boşluğu əməliyyatları (appendisit, yumurtalıq kistası) sonrası bitişmə şübhəsi
Endometrioz
Köməkçi reproduktiv üsullardan əvvəl uşaqlıq boşluğunun qiymətləndirilməsi
Təkrarlanan hamiləlik itkilərində uşaqlıq anomaliyası şübhəsi

Müayinə siklin birinci yarısında, aybaşı bitdikdən sonra və ovulyasiyadan əvvəl – adətən 6–11-ci günlərdə – aparılır. Bu, endometriumun nazik olduğu və hamiləliyin istisna edildiyi dövrdür.

Müayinə necə keçir və nəticələr nə deməkdir

Hazırlıq və prosedur

HSG ambulator şəraitdə aparılır və 15–30 dəqiqə çəkir. Hazırlıq mərhələləri:

Həkimin təyinatı ilə infeksiya analizləri (yaxma, lazım gəldikdə xlamidiya testi) verilir – aktiv iltihab fonunda müayinə aparılmır.
Siklin başlanğıcından müayinə gününə qədər qorunmaq lazımdır – hamiləlik istisna olunmalıdır.
Yod və ya kontrast maddəyə allergiya, qalxanabənzər vəz xəstəliyi barədə həkimə əvvəlcədən məlumat verin.
Həkim tövsiyə etdikdə müayinədən 30–60 dəqiqə əvvəl ağrıkəsici qəbul edilir.

Prosedur zamanı kontrast yeridilərkən aybaşı sancısına bənzər ağrı və sıxılma hissi olur; borular tutulduqda bu hiss daha güclü ola bilər. Müayinədən sonra 1–2 gün az miqdarda qanlı və ya yapışqan ifrazat və yüngül ağrı normaldır. Hərarət, güclənən ağrı və ya pis qoxulu ifrazat isə dərhal müraciət tələb edir.

Nəticələrin şərhi

Hər iki boru keçiricidir – kontrast sərbəst axır; boru faktoru istisna olunur, araşdırma başqa istiqamətdə davam edir.
Bir boru tutulub – təbii hamiləlik mümkündür, lakin ehtimal azalır; taktika yaş, digər amillər və tutulmanın yerinə görə seçilir.
Hər iki boru tutulub – boruların cərrahi bərpası (laparoskopiya) və ya köməkçi reproduktiv üsullar müzakirə olunur. Boruların uc hissəsinin genişlənməsi (hidrosalpinks) ayrıca qiymətləndirilir.

Nadir hallarda boru spazmı yalançı tutulma mənzərəsi yarada bilər; şübhə olduqda həkim müayinəni təkrarlamağı və ya laparoskopiya ilə yoxlamağı təklif edir. Sonsuzluq diaqnostikasında xidmətlərimiz barədə burada, laparoskopik əməliyyatlar barədə isə bu bölmədə məlumat tapa bilərsiniz.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

Hamiləlik 12 ay (35 yaşdan sonra 6 ay) baş tutmayıb və boru faktoru hələ yoxlanılmayıbsa
Əvvəl çanaq iltihabı, uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya qarın əməliyyatı keçirmisinizsə
Endometrioz diaqnozunuz var və hamiləlik planlaşdırırsınızsa
HSG-dən sonra hərarət, güclənən ağrı və ya pis qoxulu ifrazat başlayıbsa
HSG nəticəniz əlinizdədir və növbəti addımları müzakirə etmək istəyirsinizsə

Tez-tez verilən suallar

HSG çox ağrılıdırmı?

Əksər qadınlar prosedur zamanı aybaşı sancısına bənzər, bir neçə dəqiqə davam edən ağrı hiss edir. Əvvəlcədən ağrıkəsici qəbulu və həkimin rahat tempi bu hissi azaldır; ümumi anesteziya adətən tələb olunmur.

HSG-dən sonra nə vaxt hamiləliyə cəhd etmək olar?

Həkim əks tövsiyə verməyibsə, həmin sikldə, qanlı ifrazat bitdikdən sonra cəhd etmək mümkündür. Rentgen kontrastının dozası az olduğundan uzun fasilə tələb olunmur.

HSG yerinə laparoskopiya etmək daha yaxşı deyilmi?

Laparoskopiya boruları birbaşa görməyə və eyni vaxtda müalicə etməyə imkan verir, lakin bu, cərrahi əməliyyatdır. HSG isə ambulator, az invaziv müayinədir; adətən əvvəlcə HSG aparılır, laparoskopiya isə nəticəyə və digər göstərişlərə görə seçilir.