Sonsuzluqda kişi faktoru: hər iki tərəfin müayinəsi niyə vacibdir

Hamiləlik baş tutmadıqda ilk müraciət demək olar ki, həmişə qadın tərəfindən olur, kişi isə "mən sağlamam" düşüncəsi ilə kənarda qalır. Lakin sonsuzluqda kişi faktoru qadın faktoru qədər geniş yayılmışdır və çox vaxt heç bir əlamət vermir. Bu məqalədə kişi fertilliyinin nədən asılı olduğunu, spermogramın nəyi göstərdiyini və araşdırmanın niyə hər iki tərəfdən eyni vaxtda başlamalı olduğunu izah edirik.

Kişi faktoru niyə bu qədər vacibdir

Mayalanma üçün yumurta hüceyrəyə kifayət sayda, hərəkətli və normal quruluşlu spermatozoidlər çatmalıdır. Bu üç parametrdən hər hansı birinin pozulması hamiləlik ehtimalını azaldır. Sonsuzluq hallarının əhəmiyyətli hissəsində səbəb yalnız kişi tərəfində və ya hər iki tərəfdə olur; buna görə də qadının uzun araşdırılması və müalicəsi, kişi müayinə olunmadan, vaxt və resurs itkisinə çevrilə bilər.

Kişi reproduktiv sağlamlığının digər xüsusiyyəti – sperma keyfiyyəti dəyişkəndir. Keçirilmiş hərarət, stress, dərman qəbulu və ya həyat tərzi dəyişikliyi nəticəni 2–3 ay ərzində aşağı və ya yuxarı sala bilər, çünki spermatozoidlərin yetişmə dövrü təxminən bu qədərdir. Bu həm problemi, həm də müalicə imkanını izah edir.

Kişi fertilliyinə təsir edən səbəblər

Kişi faktorunun səbəbləri bir neçə qrupa bölünür:

• Varikosele – xaya venalarının genişlənməsi, xayanın temperaturunu artırıb sperma keyfiyyətini aşağı salır; ən çox rast gəlinən düzəldilə bilən səbəblərdən biridir
• İnfeksiyalar – cinsi yolla ötürülən infeksiyalar, prostatit, xaya iltihabı ilə keçirilmiş parotit
• Hormonal pozğunluqlar – testosteronun azalması, hipofiz və tiroid xəstəlikləri
• Toxum yollarının tutulması – anadangəlmə və ya keçirilmiş əməliyyat və infeksiyalardan sonra
• Genetik səbəblər – xromosom anomaliyaları, Y xromosomunun mikrodelesiyaları
• Həyat tərzi – siqaret, alkoqol, artıq çəki, anabolik steroidlər, xayaların uzun müddət istiləşməsi (sauna, isti vanna, dizüstü kompüter)
• Dərmanlar və müalicələr – bəzi antibiotiklər, antidepressantlar, kimyaterapiya və şüa
• Cinsi funksiya pozğunluqları – ereksiya və eyakulyasiya problemləri

Xaya ağrısı, şişkinlik və ya cinsi funksiya pozğunluğu olmayan kişidə də sperma göstəriciləri aşağı ola bilər – bu, kişi faktorunun "səssiz" xüsusiyyətidir.

Spermogram: ilk və əsas analiz

Spermogram (sperma analizi) kişi fertilliyinin qiymətləndirilməsində birinci addımdır: sadə, ağrısız və nisbətən ucuz. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının meyarları əsasında aşağıdakılar qiymətləndirilir:

1. Həcm və pH – eyakulyatın miqdarı və turşuluğu
2. Konsentrasiya – 1 ml-də spermatozoidlərin sayı
3. Hərəkətlilik (motillik) – irəli hərəkət edən spermatozoidlərin payı
4. Morfologiya – normal quruluşlu hüceyrələrin payı
5. Canlılıq və leykositlərin sayı – iltihab əlamətləri

Düzgün nəticə üçün hazırlıq vacibdir: analizdən əvvəl 2–7 gün cinsi pəhriz, bu müddətdə alkoqol, sauna və yüksək hərarətdən çəkinmək, nümunənin laboratoriyada verilməsi və ya 30–60 dəqiqə ərzində çatdırılması. Bir analizin nəticəsi normadan kənardırsa, bu hələ diaqnoz deyil – analiz bir neçə həftə sonra təkrarlanır, çünki təbii dəyişkənlik böyükdür.

Nəticəyə əsasən uroloq-androloq əlavə müayinələr təyin edə bilər: xayaların ultrasəsi, hormonal analizlər, infeksiya testləri, genetik araşdırma, sperma DNT fraqmentasiya testi.

Cütlük yanaşması nə deməkdir

Sonsuzluğun araşdırılması cütlüyün ortaq işidir. Praktik baxımdan bu o deməkdir ki:

• Qadının ultrasəs və hormonal müayinəsi ilə kişinin spermogramı eyni vaxtda, paralel başlayır
• Hər iki tərəfdə infeksiya skrininqi aparılır, çünki müalicə yalnız bir tərəfdə aparıldıqda təkrar yoluxma baş verir
• Həyat tərzi dəyişiklikləri – siqaretdən imtina, çəkinin normallaşdırılması – hər iki tərəfə aiddir
• Müalicə planı hər iki tərəfin nəticəsinə əsasən tərtib olunur: məsələn, yüngül kişi faktoru qadında ovulyasiya pozğunluğu ilə birləşdikdə taktika fərqli olur

Qadında heç bir problem tapılmadıqda belə kişi müayinəsi aparılmayıbsa, araşdırma tam sayılmır. Sonsuzluq xidmətlərimiz məhz cütlük müayinəsindən başlayır, zərurət olduqda isə uroloq-androloqla birgə iş aparılır. Sonsuzluğun tərifi və müraciət müddətləri barədə bu məqaləmizi də oxuya bilərsiniz.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• 12 ay (qadın 35 yaşdan yuxarıdırsa, 6 ay) qorunmasız cinsi həyat fonunda hamiləlik baş tutmayıbsa
• Kişidə varikosele, xaya zədəsi, enməmiş xaya və ya xaya əməliyyatı tarixçəsi varsa
• Keçirilmiş cinsi yolla ötürülən infeksiya və ya parotit varsa
• Ereksiya və ya eyakulyasiya ilə bağlı çətinliklər varsa
• Kişi onkoloji müalicə alıbsa və ya anabolik steroid istifadə edibsə
• Qadın tərəfi araşdırılıb, lakin spermogram hələ edilməyibsə

Tez-tez verilən suallar

Kişi fertilliyini kim yoxlayır – ginekoloq, yoxsa uroloq?

İlk spermogramı sonsuzluqla məşğul olan ginekoloq cütlük müayinəsinin bir hissəsi kimi təyin edə bilər. Nəticə normadan kənar olduqda kişi uroloq-androloqa yönəldilir və iki həkim birgə işləyir.

Spermogram normal çıxıbsa, kişi tərəfi tam istisna olunurmu?

Normal spermogram kişi faktorunun böyük hissəsini istisna edir, lakin hamısını deyil. İzah olunmayan sonsuzluqda bəzən sperma DNT fraqmentasiyası kimi əlavə testlər lazım gəlir; bu qərarı həkim verir.

Sperma keyfiyyətini həyat tərzi ilə yaxşılaşdırmaq mümkündürmü?

Bəli, bir çox hallarda. Siqaretdən imtina, alkoqolun məhdudlaşdırılması, çəkinin normallaşdırılması, xayaların istiləşməsindən qaçmaq və müntəzəm fiziki aktivlik təxminən 3 ay ərzində göstəricilərə müsbət təsir edə bilər; lakin struktur və genetik səbəblərdə bu kifayət etmir.