Ovulyasiyanın izlənməsi (follikulometriya) necə aparılır

Hamiləlik planlaşdıran qadınların çoxu ovulyasiya günlərini təqvim və ya test zolaqları ilə hesablamağa çalışır, lakin bu üsullar yumurtalıqda nə baş verdiyini göstərmir. Follikulometriya – ovulyasiyanın ultrasəslə izlənməsi – follikulun böyüməsini, yumurta hüceyrənin çıxmasını və endometriumun hazırlığını real vaxtda görməyə imkan verir. Bu məqalədə müayinənin necə aparıldığını, günlərinin necə seçildiyini və nəticələrin nə demək olduğunu izah edirik.

Ovulyasiya və follikul: qısa izah

Hər aybaşı siklinin başlanğıcında yumurtalıqlarda bir neçə kiçik follikul (içərisində yumurta hüceyrə olan, maye ilə dolu qovuqcuq) böyüməyə başlayır. Siklin təxminən 7–8-ci gününə yaxın onlardan biri – dominant follikul – seçilir və gündə orta hesabla 1–2 mm böyüyür. 18–24 mm ölçüyə çatdıqda lüteinləşdirici hormonun (LH) təsiri ilə partlayır və yumurta hüceyrə uşaqlıq borusuna düşür: bu, ovulyasiyadır. Partlamış follikulun yerində sarı cisim formalaşır və progesteron ifraz edərək endometriumu hamiləliyə hazırlayır.

Follikulometriya bu zəncirin hər mərhələsini ultrasəslə sənədləşdirir.

Follikulometriya nə zaman təyin olunur

Müayinə ovulyasiya ilə bağlı suala cavab lazım olduqda aparılır:

• Hamiləliyin baş tutmaması zamanı ovulyasiyanın olub-olmadığını təsdiqləmək üçün
• Nizamsız sikldə ovulyasiya gününü müəyyən etmək və cinsi əlaqənin optimal vaxtını planlamaq üçün
• Polikistik yumurtalıq sindromu şübhəsində follikulların inkişafını qiymətləndirmək üçün
• Ovulyasiyanı stimullaşdıran dərmanların təsirinə və dozasına nəzarət üçün
• Uşaqlıqdaxili inseminasiya və ya digər köməkçi reproduktiv üsullardan əvvəl
• Endometriumun qalınlığı və strukturunun hamiləliyə uyğunluğunu yoxlamaq üçün

Tək bir ultrasəs ovulyasiya haqqında kifayət qədər məlumat vermir – məhz bir neçə ardıcıl müayinə dinamikanı göstərir.

Müayinə necə və hansı günlərdə aparılır

Follikulometriya transvaginal ultrasəslə aparılır; xüsusi hazırlıq və dolu sidik kisəsi tələb olunmur. Hər müayinə 10–15 dəqiqə çəkir. Tipik sxem 28 günlük sikl üçün belədir:

1. Siklin 7–10-cu günü – ilk baxış. Yumurtalıqlarda antral follikulların sayı, dominant follikulun seçilməsi, endometriumun baza qalınlığı qiymətləndirilir. Kistaların olmaması təsdiqlənir.
2. 2–3 gündən sonra – ikinci baxış. Dominant follikulun böyümə sürəti ölçülür; adətən 14–16 mm olur. Endometrium qalınlaşır və "üçqatlı" struktur alır.
3. Daha 1–2 gündən sonra – ovulyasiya ərəfəsi. Follikul 18–24 mm-ə çatır; həkim yaxın 24–48 saatda ovulyasiya gözlənildiyini bildirir.
4. Ovulyasiyadan sonra – təsdiq. Dominant follikul yoxa çıxır və ya kiçilib qeyri-bərabər konturlu sarı cismə çevrilir, uşaqlıq arxasında az miqdarda sərbəst maye görünür. Bu üçlük ovulyasiyanın baş tutduğunu təsdiqləyir.

Sikl uzun və ya nizamsızdırsa, həkim günləri fərdi hesablayır və müayinələrin sayı arta bilər. Bir sikl boyu adətən 3–5 müayinə kifayət edir. Bəzi hallarda nəticəni gücləndirmək üçün siklin ikinci fazasında progesteron analizi əlavə olunur.

Nəticələr nə göstərə bilər

Follikulometriya bir neçə tipik mənzərə aşkarlaya bilər:

• Normal ovulyator sikl – dominant follikul böyüyür, partlayır, sarı cisim formalaşır. Bu halda sonsuzluq səbəbi başqa yerdə axtarılır.
• Anovulyasiya – dominant follikul ümumiyyətlə seçilmir; çox vaxt polikistik yumurtalıq sindromu, tiroid və ya prolaktin pozğunluqları ilə bağlıdır.
• Follikulun persistensiyası – follikul böyüyür, lakin partlamır və kistaya çevrilə bilər.
• Lüteinləşmiş partlamamış follikul sindromu – hormonal əlamətlər ovulyasiyanı göstərir, lakin yumurta hüceyrə çıxmır.
• Nazik endometrium – ovulyasiya var, amma uşaqlığın daxili qişası kifayət qədər qalınlaşmır.

Hər bir mənzərə fərqli müalicə taktikası tələb edir, ona görə də follikulometriya yalnız "ovulyasiya var/yox" cavabı deyil, müalicə planının təməlidir. Ovulyasiya pozğunluqlarının araşdırılması və müalicəsi barədə xidmətlər səhifəmizdə məlumat tapa bilərsiniz; nizamsız sikl mövzusunda bu məqalə də faydalı olar.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Hamiləlik planlaşdırırsınız və sikliniz nizamsızdırsa
• 12 ay (35 yaşdan sonra 6 ay) cəhdə baxmayaraq hamiləlik baş tutmayıbsa
• Ovulyasiya testləri hər ay mənfi və ya qeyri-müəyyən nəticə verirsə
• Polikistik yumurtalıq sindromu diaqnozunuz var və hamiləlik istəyirsinizsə
• Ovulyasiya stimulyasiyası planlaşdırılır və ya artıq başlanıbsa
• Siklin ortasında təkrarlanan birtərəfli ağrı və ya qanlı ifrazat olursa

Tez-tez verilən suallar

Follikulometriya üçün neçə dəfə həkimə gəlmək lazımdır?

Adətən bir sikl ərzində 3–5 müayinə kifayət edir. Dəqiq sayı siklin uzunluğundan və follikulun böyümə sürətindən asılıdır; nizamsız sikldə müayinə sayı arta bilər.

Ovulyasiya test zolaqları follikulometriyanı əvəz edirmi?

Qismən. Test zolaqları sidikdə LH yüksəlişini göstərir, lakin follikulun həqiqətən partladığını və endometriumun vəziyyətini göstərmir. Polikistik yumurtalıq sindromunda testlər yalançı müsbət ola bilər.

Follikulometriya hamiləlik ehtimalını artırırmı?

Müayinənin özü müalicə deyil, lakin ovulyasiya gününü dəqiq bilmək cinsi əlaqənin vaxtını doğru planlamağa və problemin növünü müəyyən edib düzgün müalicə seçməyə imkan verir.