Yüksək riskli hamiləlik nədir və necə izlənir

"Hamiləliyiniz yüksək risklidir" sözünü eşitmək bir çox qadında narahatlıq yaradır. Lakin bu ifadə pis nəticənin qaçılmaz olduğu anlamına gəlmir; sadəcə hamiləliyin daha diqqətli və daha sıx izlənməyə ehtiyacı olduğunu bildirir. Bu məqalədə yüksək riskli hamiləliyin nə demək olduğunu, hansı amillərin riski artırdığını və izləmənin necə aparıldığını izah edirik.

Yüksək riskli hamiləlik nə deməkdir

Yüksək riskli hamiləlik – ananın, dölün və ya hər ikisinin sağlamlığı üçün ağırlaşma ehtimalının adi hamiləliyə nisbətən yüksək olduğu vəziyyətdir. Bu təsnifat hamiləlikdən əvvəl mövcud olan xəstəliklərə, hamiləlik zamanı yaranan problemlərə və ya əvvəlki hamiləliklərin tarixçəsinə əsaslanır.

Vacib məqam: risk qrupunda olmaq diaqnoz deyil, izləmə planıdır. Yüksək riskli hamiləliklərin böyük əksəriyyəti düzgün nəzarətlə sağlam körpənin doğulması ilə başa çatır.

Riski artıran amillər

Səbəbləri şərti olaraq üç qrupa bölmək olar.

Ananın mövcud vəziyyəti ilə bağlı:

• şəkərli diabet, xroniki yüksək qan təzyiqi, böyrək, ürək və ya qalxanabənzər vəz xəstəlikləri;
• autoimmun xəstəliklər (məsələn, lupus, antifosfolipid sindromu);
• piylənmə və ya ciddi çəki azlığı;
• 18 yaşdan kiçik və ya 35 yaşdan yuxarı olmaq;
• qan laxtalanma pozğunluqları, ağır anemiya.

Əvvəlki hamiləliklərlə bağlı:

• vaxtından əvvəl doğuş, təkrarlanan hamiləlik itkiləri;
• əvvəlki hamiləlikdə preeklampsiya və ya gestasion diabet;
• uşaqlıqda əməliyyat çapığı (qeysəriyyə, miomektomiya).

Hazırkı hamiləlik zamanı yaranan:

• çoxdöllü hamiləlik (əkiz, üçəm);
• preeklampsiya və hamiləlik hipertenziyası;
• gestasion diabet;
• plasentanın aşağı yerləşməsi (plasenta previa) və ya vaxtından əvvəl ayrılması;
• dölün böyümə geriliyi, dölyanı suyun azlığı və ya çoxluğu;
• Rh-uyğunsuzluq, bəzi infeksiyalar.

İzləmə necə aparılır

Yüksək riskli hamiləliyin izlənməsi fərdi plana əsaslanır. Plan risk amilinin növündən asılı olaraq dəyişir, lakin əsas komponentlər adətən bunlardır:

1. Daha sıx müayinələr. Adi hamiləlikdə 4 həftədən bir aparılan baxışlar 1–2 həftəyə qədər sıxlaşdırıla bilər.
2. Əlavə ultrasəs müayinələri. Dölün böyüməsinin, dölyanı suyun və plasentanın izlənməsi; lazım gəldikdə Doppler ilə göbək ciyəsi və uşaqlıq arteriyalarında qan axınının qiymətləndirilməsi.
3. Laborator nəzarət. Qan təzyiqinin ölçülməsi, sidikdə zülalın yoxlanılması, qan şəkəri, hemoglobin və digər göstəricilər.
4. Dölün vəziyyətinin qiymətləndirilməsi. Üçüncü trimestrdə kardiotokoqrafiya (KTQ) və dölün hərəkətlərinin sayılması.
5. Digər mütəxəssislərlə əməkdaşlıq. Endokrinoloq, kardioloq və ya hematoloqun hamiləliyin təqibinə cəlb olunması.
6. Doğuşun planlaşdırılması. Doğuşun vaxtı, yeri və üsulu barədə qərar əvvəlcədən, risklər nəzərə alınaraq verilir.

Bəzi hallarda dərman müalicəsi də tələb olunur: preeklampsiya riski yüksək olan qadınlara aşağı dozada aspirin, qan təzyiqi yüksək olanlara hamiləlikdə icazəli hipotenziv dərmanlar, diabetdə pəhriz və lazım gələrsə insulin təyin edilir. Hər bir qərar ana ilə birgə, faydalar və risklər izah olunaraq qəbul edilir. Hamiləliyin təqibi xidməti barədə ətraflı məlumatı xidmətlər səhifəsində tapa bilərsiniz.

Özünüz nə edə bilərsiniz

Riskli hamiləlikdə ananın öz üzərinə düşən pay da əhəmiyyətlidir:

• bütün müayinələrə vaxtında gəlin və təyin olunmuş dərmanları buraxmayın;
• evdə qan təzyiqinizi (tələb olunarsa, qan şəkərinizi) ölçüb qeyd edin;
• fol turşusu və həkimin təyin etdiyi digər əlavələri qəbul edin;
• siqaret və spirtli içkidən tamamilə imtina edin;
• körpənin hərəkətlərini hər gün izləyin, dəyişiklik hiss etsəniz gecikdirməyin;
• özünüzü təcrid etməyin – ailənizdən və həkiminizdən dəstək istəməyi normal qəbul edin.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

Növbəti müayinəni gözləmədən dərhal müraciət edin, əgər:

• güclü baş ağrısı, görmədə qaralma və ya "ulduz" görmə, qabırğaaltı ağrı yaranarsa;
• üz, əllər və ya ayaqlarda ani və kəskin şişkinlik olarsa;
• uşaqlıq yolundan qanaxma və ya maye axması baş verərsə;
• müntəzəm sancılar və ya qarında daimi gərginlik hiss edərsinizsə;
• körpənin hərəkətləri nəzərəçarpacaq dərəcədə azalarsa;
• 38°C və daha yüksək temperatur, titrəmə olarsa;
• təngnəfəslik, sinədə ağrı və ya baldırda ağrı-şişkinlik yaranarsa.

Tez-tez verilən suallar

Yüksək riskli hamiləlik mütləq qeysəriyyə ilə bitirmi?

Xeyr. Doğuş üsulu risk amilinin özünə, dölün vəziyyətinə və hamiləliyin gedişinə görə fərdi müəyyən edilir. Bir çox yüksək riskli hamiləlik təbii doğuşla tamamlanır.

35 yaşdan sonra hər hamiləlik yüksək riskli sayılırmı?

Yaş riski artıran amillərdən biridir, lakin tək başına problem demək deyil. Sağlam 35 yaşdan yuxarı qadınların çoxu əlavə izləmə ilə normal hamiləlik keçirir.

Riskli hamiləlikdə yataq rejimi lazımdırmı?

Uzunmüddətli ciddi yataq rejimi hazırda əksər hallarda tövsiyə olunmur, çünki tromboz və əzələ zəifliyi riskini artırır. Fəaliyyət həddi həkim tərəfindən konkret vəziyyətə görə təyin edilir.