Hamiləlikdə yüksək təzyiq və preeklampsiya

Hamiləlikdə yüksək təzyiq — hər planlı müayinədə arterial təzyiqin ölçülməsinin əsas səbəbidir. Preeklampsiya adlanan vəziyyət isə hamiləliyin ən ciddi ağırlaşmalarından biridir və uzun müddət heç bir şikayət vermədən inkişaf edə bilər. Bu məqalədə təzyiq pozğunluqlarının növlərini, preeklampsiyanın xəbərdarlıq əlamətlərini və riskinizi azaltmaq üçün nə edə biləcəyinizi izah edirik.

Hamiləlikdə yüksək təzyiq: hansı növləri var

Hamiləlikdə arterial təzyiqin 140/90 mm c.st. və yuxarı olması yüksək sayılır; ölçmə ən azı 4 saat aralıqla iki dəfə təsdiqlənməlidir. Hamiləliyin müddətinə və əlavə əlamətlərə görə bir neçə vəziyyət ayrılır:

• Xroniki hipertoniya — yüksək təzyiq hamiləlikdən əvvəl və ya 20-ci həftəyə qədər mövcuddur.
• Gestasion hipertoniya — 20-ci həftədən sonra ilk dəfə yüksələn təzyiq, sidikdə protein və orqan zədələnməsi əlamətləri olmadan.
• Preeklampsiya — 20-ci həftədən sonra yüksək təzyiq ilə birlikdə sidikdə protein (proteinuriya) və ya böyrək, qaraciyər, qan, beyin, plasenta funksiyasının pozulması əlamətləri.
• Xroniki hipertoniya fonunda preeklampsiya — əvvəlcədən mövcud olan hipertoniyanın üzərinə yeni əlamətlərin əlavə olunması.

Gestasion hipertoniya olan qadınların bir hissəsində sonradan preeklampsiya inkişaf edir, ona görə də istənilən yüksək təzyiq diqqətli müşahidə tələb edir.

Preeklampsiya nədir və nə ilə təhlükəlidir

Preeklampsiyanın əsas səbəbi plasentanın formalaşmasındakı pozğunluq hesab olunur: uşaqlıq damarları lazımi qədər genişlənmir, plasenta qan təchizatı çatışmazlığı yaşayır və qana ananın damarlarını zədələyən maddələr buraxır. Nəticədə təzyiq yüksəlir, böyrəklər protein itirir, qaraciyər və qanın laxtalanma sistemi zədələnə bilər.

Xəbərdarlıq əlamətləri:

• güclü, keçməyən baş ağrısı;
• görmə pozğunluqları — bulanıq görmə, gözlərdə işıltılar, ləkələr;
• qarının yuxarı hissəsində, xüsusən sağ qabırğaaltında ağrı;
• üz, əl və gözlərin ətrafının qəfil şişməsi (ayaqların şişməsi tək başına əlamət deyil);
• ikinci trimestrin ortasından sonra yenidən başlayan ürəkbulanma və qusma;
• təngnəfəslik;
• qəfil, bir həftədə 2 kq-dan çox çəki artımı.

Ağır preeklampsiya qıcolmalara (eklampsiya), HELLP sindromuna, plasentanın ayrılmasına, körpənin böyümə geriliyinə və erkən doğuşa gətirib çıxara bilər. Buna görə də erkən aşkarlama həyati əhəmiyyət daşıyır. Preeklampsiya doğuşdan sonrakı ilk 6 həftə ərzində də ilk dəfə yarana bilər — bu dövrdə də əlamətlərə diqqət edin.

Risk amilləri və profilaktika

Risk aşağıdakı hallarda yüksəkdir:

• əvvəlki hamiləlikdə preeklampsiya;
• xroniki hipertoniya, böyrək xəstəliyi, diabet, autoimmun xəstəliklər;
• çoxdöllü hamiləlik;
• ilk hamiləlik və ya hamiləliklər arasında 10 ildən çox fasilə;
• 40 yaşdan yuxarı olmaq və ya piylənmə;
• ailədə (ana, bacı) preeklampsiya;
• köməkçi reproduktiv texnologiyalarla baş vermiş hamiləlik.

Yüksək riskli qadınlara 12-ci həftədən başlayaraq aşağı dozalı aspirin təyin edilir — bu, preeklampsiya riskini azaltdığı sübut olunmuş tədbirdir, lakin yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edilməlidir. Kalsium qəbulu az olan qadınlarda kalsium əlavəsi də tövsiyə edilə bilər. Hamiləlikdən əvvəl çəkinin, təzyiqin və şəkərin nəzarətə alınması riski azaldan ən təsirli addımlardır — bu barədə hamiləliyə hazırlıq məqaləsində yazmışıq.

Nəzarət və müalicə

Hər planlı müayinədə təzyiq ölçülür və sidikdə protein yoxlanılır — hamiləliyin təqibi xidmətinin təməl hissəsi məhz budur. Təzyiq yüksəldikdə həkim əlavə olaraq qan analizləri (trombositlər, qaraciyər və böyrək göstəriciləri), sidikdə protein və körpənin doppler ultrasəsi ilə qiymətləndirilməsini təyin edir.

Müalicə vəziyyətin ağırlığından asılıdır:

• hamiləlikdə təhlükəsiz sayılan təzyiq salıcı dərmanlar — yalnız həkim təyinatı ilə;
• evdə təzyiqin müntəzəm ölçülməsi və gündəliyin aparılması;
• ağır hallarda stasionar müşahidə və qıcolmaların profilaktikası üçün maqnezium sulfat;
• preeklampsiyanın yeganə köklü "müalicəsi" doğuşdur: vaxtı və üsulu ananın vəziyyəti və körpənin yetkinliyi nəzərə alınaraq həkim tərəfindən müəyyən edilir — bu barədə doğuş səhifəsində oxuya bilərsiniz.

Duzsuz pəhriz və ciddi yataq rejimi preeklampsiyanın qarşısını almır; özbaşına sidikqovucu qəbul etmək isə zərərlidir.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

Təcili:

• evdə ölçülən təzyiq 160/110 mm c.st. və yuxarıdır;
• güclü baş ağrısı adi ağrıkəsicilərlə keçmir;
• görmə pozulması, gözlərdə işıltılar;
• qabırğaaltı və ya mədə nahiyəsində güclü ağrı;
• qəfil nəfəs darlığı;
• qıcolma və ya huşun itməsi — təcili yardım çağırın.

Eyni gün ərzində:

• təzyiq iki ölçmədə 140/90 və yuxarıdır;
• üz və əllərin qəfil şişməsi;
• körpənin hərəkətlərinin azalması;
• doğuşdan sonrakı 6 həftədə yuxarıdakı əlamətlərdən hər hansı biri.

Tez-tez verilən suallar

Ayaqlarımın şişməsi preeklampsiya əlamətidir?

Ayaqların və pəncələrin şişməsi hamiləliyin sonunda çox rast gəlinən və adətən zərərsiz haldır. Narahatlıq üçün səbəb üz, əllər və gözlərin ətrafının qəfil şişməsi, xüsusən baş ağrısı və ya yüksək təzyiqlə birlikdə olmasıdır.

Preeklampsiya keçirmişəm — növbəti hamiləlikdə təkrarlanacaq?

Risk artır, lakin təkrarlanma mütləq deyil. Növbəti hamiləliyi planlaşdırarkən həkimə əvvəlki hamiləlik barədə məlumat verin: erkən müşahidə və 12-ci həftədən aşağı dozalı aspirin riski azaltmağa kömək edir.

Doğuşdan sonra təzyiq nə vaxt normallaşır?

Əksər qadınlarda təzyiq doğuşdan sonra bir neçə həftə ərzində normallaşır. Lakin ilk 6 həftədə təzyiqi ölçməyə davam etmək vacibdir, çünki preeklampsiya bu dövrdə də yarana və ya ağırlaşa bilər.