Endometrioz: gec tanınan ağrının səbəbi

Hər menstruasiyada güclü ağrı çəkirsiniz, lakin ətrafınızdan "bu normaldır" cavabını alırsınız? Endometrioz çox vaxt illərlə tanınmayan və qadının həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə azaldan xəstəlikdir. Bu məqalədə endometriozun nə olduğunu, hansı əlamətlərlə özünü göstərdiyini, necə diaqnoz qoyulduğunu və hansı müalicə yollarının mövcud olduğunu izah edirik.

Endometrioz nədir?

Uşaqlığın daxili qişası endometrium adlanır. Endometrioz zamanı bu qişaya bənzər toxuma uşaqlığın xaricində – yumurtalıqlarda, uşaqlıq borularında, çanaq peritonunda, bəzən bağırsaq və ya sidik kisəsi üzərində – yerləşir. Bu toxuma hormonal dövrə normal endometrium kimi cavab verir: hər ay qalınlaşır və qanaxır, lakin qanın bədəndən çıxış yolu yoxdur. Nəticədə ətraf toxumalarda iltihab, çapıq toxuması (bitişmələr) və ağrı yaranır. Yumurtalıqda formalaşan tünd məzmunlu kistalar endometrioma və ya "şokolad kistası" adlanır.

Xəstəliyin dəqiq səbəbi tam aydın deyil. Ən geniş yayılmış nəzəriyyələr arasında menstrual qanın borular vasitəsilə geriyə axması, immun sistemin fərqli reaksiyası və irsi meyillik var. Ailəsində endometrioz olan qadınlarda risk daha yüksəkdir.

Hansı əlamətlər şübhə yaratmalıdır?

Endometriozun əlamətləri hər qadında fərqlidir; bəzilərində güclü, bəzilərində isə demək olar ki, heç bir şikayət olmur. Ən xarakterik əlamətlər:

• menstruasiyadan əvvəl başlayan və bir neçə gün davam edən güclü çanaq ağrısı;
• cinsi əlaqə zamanı və ya sonra dərin ağrı;
• menstruasiya dövründə ağrılı defekasiya və ya sidik ifrazı;
• uzun müddət davam edən xroniki çanaq və bel ağrısı;
• gur və ya uzun menstruasiya;
• hamiləliyin baş tutmaması.

Ağrının şiddəti xəstəliyin yayılma dərəcəsi ilə hər zaman uyğun gəlmir: kiçik ocaqlar güclü ağrı verə, geniş ocaqlar isə uzun müddət sakit qala bilər.

Niyə endometrioz gec tanınır?

Gec diaqnozun bir neçə səbəbi var. Birincisi, ağrılı menstruasiya cəmiyyətdə çox vaxt "qadın taleyi" kimi qəbul edilir və qadınlar şikayətlərini dilə gətirmir. İkincisi, əlamətlər bağırsaq xəstəlikləri, sidik yolu infeksiyaları və ya psixoloji gərginliklə qarışdırıla bilər. Üçüncüsü, adi müayinə və ultrasəs kiçik ocaqları hər zaman göstərmir.

Diaqnoz adətən bir neçə mərhələdən keçir: şikayətlərin ətraflı dinlənilməsi, ginekoloji müayinə, çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi (endometriomaları yaxşı göstərir), lazım gəldikdə MRT. Dəqiq diaqnoz və eyni zamanda müalicə üçün laparoskopiya "qızıl standart" sayılır: kiçik kəsiklərlə aparılan bu əməliyyat zamanı ocaqlar görülür və götürülə bilər. Ginekoloji ultrasəs haqqında ayrıca məqaləmizdə ətraflı oxuya bilərsiniz.

Müalicə yolları

Müalicə qadının yaşından, şikayətlərinin şiddətindən və hamiləlik planlarından asılı olaraq fərdi seçilir. Əsas istiqamətlər:

1. Ağrı nəzarəti. Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar menstrual ağrını azaltmaqda ilk addımdır.
2. Hormonal müalicə. Kombinə olunmuş kontraseptivlər, progestinlər, hormonal spiral və ya GnRH analoqları endometrioz ocaqlarının aktivliyini azaldır. Bu müalicə xəstəliyi tamamilə aradan qaldırmır, lakin əlamətləri nəzarətdə saxlayır.
3. Cərrahi müalicə. Güclü ağrı, böyük endometrioma və ya sonsuzluq halında laparoskopik yolla ocaqların və kistaların çıxarılması nəzərdən keçirilir. Hansı hallarda əməliyyat tövsiyə olunduğu fərdi qiymətləndirilir.
4. Hamiləlik planlaması. Endometrioz hamiləliyə mane ola bilər, lakin bir çox qadın təbii yolla və ya köməkçi reproduktiv üsullarla ana olur. Sonsuzluq ilə bağlı qiymətləndirmə endometriozlu qadınlar üçün ayrıca planlaşdırılır.

Endometrioz xroniki xəstəlikdir və uzunmüddətli müşahidə tələb edir. Müntəzəm nəzarət, həyat tərzinin tənzimlənməsi və həkimlə açıq ünsiyyət əlamətlərin idarə olunmasında böyük rol oynayır.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Menstrual ağrı adi ağrıkəsicilərlə keçmirsə və gündəlik həyatınızı pozursa.
• Cinsi əlaqə zamanı daimi dərin ağrı hiss edirsinizsə.
• Menstruasiya dövründə defekasiya və ya sidik ifrazı ağrılı olursa.
• Bir ildən çoxdur qorunmadan hamilə qala bilmirsinizsə.
• Ultrasəs müayinəsində yumurtalıq kistası aşkar olunubsa.
• Ailənizdə endometrioz və ya oxşar şikayətlər varsa.

Tez-tez verilən suallar

Endometrioz xərçəngə çevrilə bilərmi?

Endometrioz xoşxassəli xəstəlikdir və xərçəng deyil. Nadir hallarda endometrioma ilə əlaqəli risk artımı müzakirə olunur, buna görə kistaların müntəzəm müşahidəsi vacibdir.

Endometriozla hamilə qalmaq mümkündürmü?

Bəli, endometriozlu qadınların çoxu hamilə qala bilir. Xəstəlik yayılıbsa, cərrahi müalicə və ya köməkçi reproduktiv üsullar lazım ola bilər; bu, həkimlə fərdi müzakirə edilir.

Endometrioz tam sağalırmı?

Hazırda endometriozu tamamilə aradan qaldıran üsul yoxdur, lakin düzgün seçilmiş müalicə ilə ağrı və digər əlamətlər uzun müddət nəzarətdə saxlanıla bilər. Menopauzadan sonra əlamətlər adətən zəifləyir.