Menopauza əlamətləri və mərhələləri: nə gözləməli

Menopauza hər qadının həyatında təbii bir mərhələdir, lakin onun əlamətləri çox vaxt gözlənilmədən və fərqli şiddətdə ortaya çıxır. Bəzi qadınlar bu dövrü demək olar ki, hiss etmədən keçir, digərləri isə isti basmalar, yuxusuzluq və əhval dəyişiklikləri ilə gündəlik həyatında ciddi çətinlik yaşayır. Bu məqalədə menopauza əlamətlərini və mərhələlərini izah edir, nəyi normal saymaq, nəyi isə həkimlə müzakirə etmək lazım olduğunu göstəririk.

Menopauza nədir və hansı yaşda başlayır

Menopauza yumurtalıqların fəaliyyətinin təbii şəkildə dayanması nəticəsində menstruasiyanın tamamilə kəsilməsidir. Diaqnoz geriyə baxaraq qoyulur: sonuncu menstruasiyadan 12 ay keçibsə və başqa səbəb yoxdursa, menopauzadan danışılır. Əksər qadınlarda bu 45–55 yaş arasında baş verir; orta yaş təxminən 51-dir. 45 yaşdan əvvəl baş verən menopauza erkən, 40 yaşdan əvvəl isə vaxtından əvvəl yumurtalıq çatışmazlığı sayılır və mütləq araşdırılmalıdır. Yumurtalıqların cərrahi yolla çıxarılması və ya kimyaterapiya da menopauzaya səbəb ola bilər.

Menopauzanın mərhələləri

Perimenopauza (keçid dövrü)

Adətən 40-cı yaşların ortalarında başlayır və bir neçə il davam edir. Estrogen səviyyəsi dalğalanır: tsikllər qısalır və ya uzanır, qanaxma miqdarı dəyişir, ilk isti basmalar görünür. Bu dövrdə hamiləlik hələ mümkündür, ona görə qorunma məsələsi aktual qalır.

Menopauza

Sonuncu menstruasiyadan 12 ay keçən an. Bu, bir hadisədir, dövr deyil.

Postmenopauza

Menopauzadan sonrakı bütün illər. İsti basmalar vaxtla azalır, lakin estrogen çatışmazlığının uzunmüddətli təsirləri — sümük sıxlığının azalması, ürək-damar riskinin artması, vaginal quruluq — ön plana çıxır.

Menopauzanın əsas əlamətləri

• İsti basmalar və gecə tərləmələri — ən çox rast gəlinən əlamətdir; üz və boyundan başlayan qəfil istilik dalğası bir neçə dəqiqə çəkir.
• Yuxu pozğunluğu — gecə tərləmələri və hormonal dəyişikliklər hesabına.
• Əhval dəyişiklikləri — qıcıqlanma, narahatlıq, bəzən depressiv əhval.
• Vaginal quruluq və cinsi əlaqə zamanı ağrı — estrogen azaldıqca selikli qişa nazilir.
• Sidik şikayətləri — tez-tez sidiyə getmə, təcili çağırış, sidik yolu infeksiyalarına meyillilik.
• Yaddaş və diqqətin zəifləməsi — "başda duman" hissi; adətən keçicidir.
• Oynaq ağrıları, dəri və saçın quruması, çəkinin qarın nahiyəsində toplanması.

Əlamətlərin şiddəti və müddəti fərdidir; isti basmalar bir çox qadında bir neçə il davam edir, bəzilərində isə daha uzun çəkir.

Əlamətləri yüngülləşdirmək üçün nə etmək olar

Müntəzəm fiziki aktivlik, yuxu rejiminə əməl etmək, kofein, alkoqol və acılı qidaların azaldılması isti basmaları yüngülləşdirə bilər. Siqaretdən imtina həm əlamətləri, həm də sümük və ürək risklərini azaldır. Vaginal quruluq üçün nəmləndiricilər və sürtkülər istifadə oluna bilər. Əlamətlər həyat keyfiyyətini pozduqda hormon əvəzedici terapiya və ya qeyri-hormonal dərman müalicəsi variantları menopauza konsultasiyası zamanı müzakirə olunur. Bəzən hormon səviyyələrinin yoxlanılması lazım gəlir; bu barədə hormonal analizlər məqaləsində oxuya bilərsiniz.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Menstruasiya 40 yaşdan əvvəl kəsilibsə və ya 45 yaşdan əvvəl nizamsızlaşıbsa.
• Perimenopauzada çox gur, 7 gündən uzun və ya tsikllər arasında qanaxma varsa.
• Sonuncu menstruasiyadan 12 ay keçdikdən sonra hər hansı qanaxma görünərsə.
• İsti basmalar, yuxusuzluq və ya əhval pozğunluğu iş və ailə həyatınıza mane olursa.
• Cinsi əlaqə ağrılı olub və ya sidik yolu infeksiyaları təkrarlanırsa.
• Ailənizdə osteoporoz və ya erkən ürək xəstəliyi varsa və risklərinizi qiymətləndirmək istəyirsinizsə.

Tez-tez verilən suallar

Menopauza diaqnozu üçün analiz lazımdır?

45 yaşdan yuxarı qadınlarda tipik əlamətlər və 12 aylıq amenoreya diaqnoz üçün kifayətdir. Hormon analizləri (FSH, estradiol) əsasən 45 yaşdan əvvəl və ya qeyri-tipik hallarda lazım olur.

Perimenopauzada hamilə qalmaq mümkündür?

Bəli. Yumurtlama nizamsız da olsa davam edir, ona görə menstruasiya tam kəsilənədək və bundan sonra 12 ay ərzində qorunma məsləhətdir.

Menopauza əlamətləri nə qədər davam edir?

Fərdidir. Bir çox qadında isti basmalar bir neçə il çəkir, bəzilərində isə xeyli uzun davam edə bilər. Müalicə ilə bu dövrü daha rahat keçirmək mümkündür.