Sonsuzluq nədir: nə zaman həkimə müraciət etməli

Hamiləlik planlaşdıran cütlük üçün hər ay gələn mənfi test ümid və narahatlıq arasında yorucu yola çevrilir. Bu zaman ən çox verilən sual "nə qədər gözləməliyik?" olur. Bu məqalədə sonsuzluq anlayışının tibbi tərifini, həkimə müraciət üçün aydın müddətləri, ən çox rast gəlinən səbəbləri və ilk araşdırmanın nədən ibarət olduğunu izah edirik.

Sonsuzluq nədir: tibbi tərif

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tərifinə görə sonsuzluq (infertilite) – 12 ay və daha uzun müddət müntəzəm, qorunmasız cinsi həyat fonunda hamiləliyin baş tutmamasıdır. Bu termin "heç vaxt uşaq ola bilməz" demək deyil; o, sadəcə araşdırmaya başlamaq üçün tibbi meyardır.

İki forma ayrılır:

• Birincili sonsuzluq – qadında əvvəl heç hamiləlik olmamışdır.
• İkincili sonsuzluq – əvvəl ən azı bir hamiləlik (nəticəsindən asılı olmayaraq) olmuşdur, lakin indi hamiləlik baş tutmur.

Sağlam cütlüklərin böyük əksəriyyətində hamiləlik ilk bir il ərzində baş tutur, lakin sonsuzluq nadir problem də deyil və utanılacaq heç nə yoxdur. Bu, iki tərəfin məsələsidir: səbəb qadın tərəfində, kişi tərəfində, hər ikisində ola bilər, bəzən isə tam araşdırmadan sonra belə izah olunmayan qalır.

Gözləmə müddətləri: yaşa görə yanaşma

Gözləmə müddəti qadının yaşından və sağlamlıq tarixçəsindən asılıdır:

1. 35 yaşa qədər – 12 ay müntəzəm qorunmasız cinsi həyatdan sonra.
2. 35 yaşdan yuxarı – 6 aydan sonra, çünki yumurtalıq ehtiyatı bu yaşdan sonra daha sürətlə azalır.
3. 40 yaşdan yuxarı – planlaşdırmanın əvvəlində, gözləmədən.

Bəzi hallarda isə müddət gözləmək məsləhət deyil və araşdırmaya dərhal başlanır:

• Aybaşı siklinin nizamsız olması və ya 3 aydan çox olmaması
• Məlum endometrioz, polikistik yumurtalıq sindromu, mioma
• Keçirilmiş çanaq orqanlarının iltihabı və ya qarın boşluğu əməliyyatları
• İki və daha çox hamiləlik itkisi
• Partnyorda məlum spermogram problemi, keçirilmiş xaya zədəsi və ya əməliyyatı
• Onkoloji müalicə (kimyaterapiya, şüa) tarixçəsi

Vaxtında müraciət etmək heç kəsi "xəstə" etmir – bu, sadəcə vaxtı səmərəli istifadə etmək deməkdir, çünki bir çox səbəb erkən aşkarlandıqda daha sadə üsullarla aradan qaldırılır.

Ən çox rast gəlinən səbəblər

Hamiləliyin baş tutması üçün bir neçə şərt eyni vaxtda ödənməlidir: ovulyasiyanın olması, uşaqlıq borularının keçiriciliyi, endometriumun hazırlığı və spermanın kifayət qədər sayı və hərəkətliliyi. Bu zəncirin istənilən həlqəsində problem ola bilər.

Qadın tərəfində:

• Ovulyasiya pozğunluqları – polikistik yumurtalıq sindromu, qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, yüksək prolaktin, kəskin çəki dəyişiklikləri
• Uşaqlıq borularının keçirməzliyi – keçirilmiş infeksiyalar, endometrioz, bitişmələr
• Uşaqlıq amilləri – miomalar, poliplər, anadangəlmə anomaliyalar
• Yumurtalıq ehtiyatının azalması – yaşla bağlı və ya erkən

Kişi tərəfində spermanın sayı, hərəkətliliyi və morfologiyasının pozulması əsas yer tutur. Həyat tərzi amilləri – siqaret, alkoqol, artıq çəki, xroniki stress, bəzi dərmanlar – hər iki tərəfdə fertilliyi aşağı salır.

İlk araşdırma nədən ibarətdir

Araşdırma həmişə cütlük üzrə aparılır və mərhələlidir. Birinci mərhələ:

1. Ətraflı anamnez – sikl tarixçəsi, əvvəlki hamiləliklər, keçirilmiş xəstəliklər, dərmanlar, həyat tərzi, cinsi həyatın müntəzəmliyi.
2. Ginekoloji müayinə və ultrasəs – uşaqlıq, endometrium və yumurtalıqların qiymətləndirilməsi, antral follikulların sayı.
3. Hormonal analizlər – siklin müəyyən günlərində FSH, LH, estradiol, prolaktin, TSH, AMH, ikinci fazada progesteron.
4. Spermogram – kişi üçün sadə, ağrısız və informativ ilk addım.
5. İnfeksiya skrininqi – hər iki tərəf üçün.

Nəticələrə əsasən ikinci mərhələdə ovulyasiyanın izlənməsi, uşaqlıq borularının keçiriciliyinin yoxlanması (HSG) və ya histeroskopiya əlavə oluna bilər. Sonsuzluğun diaqnostikası və müalicəsi istiqamətində xidmətlərimiz barədə burada məlumat verilib.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• 35 yaşa qədərsinizsə və 12 ay müntəzəm cəhdə baxmayaraq hamiləlik baş tutmayıbsa
• 35 yaşdan yuxarısınızsa və 6 ay nəticə yoxdursa
• 40 yaşdan yuxarısınızsa – planlaşdırmanın əvvəlində
• Aybaşınız nizamsızdır və ya uzun müddət yoxdursa
• İki və daha çox hamiləlik itkisi yaşamısınızsa
• Partnyorunuzda məlum reproduktiv problem varsa
• Sadəcə hamiləliyə hazırlıq müayinəsindən keçmək istəyirsinizsə

Tez-tez verilən suallar

Sonsuzluq diaqnozu uşağımız olmayacaq deməkdirmi?

Xeyr. Bu termin yalnız araşdırmaya başlamaq üçün müddət meyarıdır. Səbəblərin bir çoxu müalicə olunandır və hər bir cütlük üçün yanaşma fərdi müəyyən edilir.

Araşdırmaya əvvəlcə kim gəlməlidir – qadın, yoxsa kişi?

Hər ikisi, mümkünsə birlikdə. Spermogram sadə və sürətli analizdir, qadın müayinəsi isə bir neçə sikl günündə aparılır; paralel başlamaq vaxtı xeyli qısaldır.

Hamiləliyin baş tutmasına stress təsir edirmi?

Xroniki stress ovulyasiyaya və cinsi həyatın müntəzəmliyinə dolayı təsir göstərə bilər, lakin tək səbəb olmaq ehtimalı azdır. "Düşünmə, özü olacaq" məsləhəti tibbi araşdırmanı əvəz etmir.