Uşaqlıq boynu eroziyası: miflər və həqiqətlər

"Sizdə eroziya var" – bu sözləri ginekoloji müayinədən sonra eşidən qadınların çoxu narahat olur və dərhal müalicə axtarır. Lakin uşaqlıq boynu eroziyası ətrafında o qədər çox yanlış təsəvvür var ki, bu diaqnozu aydınlaşdırmağa dəyər. Bu məqalədə eroziyanın əslində nə olduğunu, hansı hallarda tamamilə normal sayıldığını və nə zaman müdaxilə tələb etdiyini izah edirik.

"Eroziya" dedikdə nə nəzərdə tutulur?

Uşaqlıq boynunun vaginaya baxan hissəsi çoxqatlı yastı epitel, kanalın daxili hissəsi isə birqatlı silindrik epitel ilə örtülüdür. Bu iki epitel növünün sərhədi hormonal fonun təsiri ilə yerini dəyişə bilər. Silindrik epitel xarici səthə çıxdıqda müayinədə parlaq qırmızı, "yaralanmış" görünən sahə yaranır. Tibbi adı ektopiya və ya ektropion olan bu vəziyyət xalq arasında "eroziya" adlandırılır.

Həqiqi eroziya – epitelin həqiqətən zədələnməsi və yara səthinin olması – nadir rast gəlinir və adətən iltihab, travma və ya kimyəvi qıcıqlanma nəticəsində yaranır. Beləliklə, "eroziya" diaqnozu qoyulan qadınların böyük əksəriyyətində əslində fizioloji ektopiya var.

Uşaqlıq boynu eroziyası haqqında miflər

Mif 1: Eroziya hər zaman müalicə olunmalıdır

Həqiqət: şikayət verməyən və sitoloji nəticəsi normal olan ektopiya müalicə tələb etmir. Xüsusən gənc qadınlarda, hamiləlik dövründə və hormonal kontraseptiv qəbul edənlərdə ektopiya normal hormonal reaksiyadır və çox vaxt özbaşına geri çəkilir.

Mif 2: Eroziya xərçəngə çevrilir

Həqiqət: ektopiya özü xərçəngönü vəziyyət deyil. Uşaqlıq boynu xərçənginin əsas səbəbi insan papilloma virusunun (HPV) uzunmüddətli infeksiyasıdır. Lakin ektopiya sahəsi HPV-yə daha həssas ola bilər, buna görə də müntəzəm sitoloji skrininq vacibdir. HPV və uşaqlıq boynu xərçəngi haqqında ayrıca məqaləmizdə ətraflı oxuyun.

Mif 3: Eroziyanı dərhal "yandırmaq" lazımdır

Həqiqət: müayinəsiz və sitoloji nəticəsiz aparılan müdaxilə yanlış yanaşmadır. Əvvəlcə dəyişikliyin xarakteri – iltihab, ektopiya, displaziya – müəyyən edilməlidir. Lazımsız koaqulyasiya uşaqlıq boynunda çapıq qoya və gələcəkdə doğuş prosesinə təsir göstərə bilər.

Mif 4: Eroziya doğuş etməyən qadında olmaz

Həqiqət: ektopiya doğuşla deyil, hormonal fonla əlaqəlidir. Yeniyetmə qızlarda və heç doğmamış qadınlarda da tez-tez görülür.

Hansı müayinələr lazımdır?

"Eroziya" aşkar edildikdə həkim adətən aşağıdakı addımları atır:

1. Sitoloji müayinə (PAP-smear) – uşaqlıq boynu hüceyrələrində atipik dəyişikliklərin olub-olmadığını göstərir.
2. HPV testi – yüksək riskli virus tiplərinin mövcudluğunu müəyyən edir.
3. Kolposkopiya – uşaqlıq boynunun böyüdücü cihazla müayinəsi; xüsusi məhlullarla şübhəli sahələr aşkar edilir. Kolposkopiya nədir məqaləmizdə bu prosedur ətraflı təsvir olunub.
4. İnfeksiyalara görə müayinə – iltihab varsa, əvvəlcə onun səbəbi aradan qaldırılır.
5. Biopsiya – kolposkopiyada şübhəli sahə görünərsə, toxuma nümunəsi götürülür.

Bu müayinələrin nəticəsi müdaxilənin lazım olub-olmadığını müəyyən edir. Hansı xəstəliklərin həqiqətən müalicə tələb etdiyinə dair qərar yalnız tam qiymətləndirmədən sonra verilir.

Nə zaman müalicə həqiqətən lazımdır?

Müdaxilə aşağıdakı hallarda nəzərdən keçirilir: sitoloji və ya biopsiyada displaziya aşkar edilərsə; ektopiya daimi bol ifrazat, kontakt qanaxma və ya təkrarlanan iltihab verirsə; həqiqi eroziya iltihab müalicəsindən sonra sağalmırsa. Müalicə üsulları arasında radiodalğa, lazer, krio və elektrokoaqulyasiya var; seçim dəyişikliyin növünə, qadının yaşına və hamiləlik planlarına görə edilir. Hamiləlik planlaşdıran qadınlarda toxumaya ən az zərər verən üsullara üstünlük verilir.

Nə zaman həkimə müraciət etməli

• Cinsi əlaqədən sonra ləkələnmə və ya qanaxma müşahidə edirsinizsə.
• Bol, davamlı və ya qoxulu ifrazat varsa.
• Son 3 ildə PAP-smear testi etdirməmisinizsə.
• Əvvəlki sitoloji nəticəniz atipik hüceyrələr göstəribsə.
• "Eroziya" diaqnozu qoyulub, lakin əlavə müayinə təklif olunmayıbsa.
• Hamiləlik planlaşdırırsınız və uşaqlıq boynu vəziyyətinizi bilmirsinizsə.

Tez-tez verilən suallar

Eroziya özbaşına keçə bilərmi?

Bəli, fizioloji ektopiya hormonal fon dəyişdikcə – xüsusən doğuşdan sonra və ya kontraseptiv dayandırıldıqda – çox vaxt özbaşına geri çəkilir. Bu müddətdə sitoloji nəzarət kifayətdir.

Eroziya hamiləliyə mane olurmu?

Ektopiya hamilə qalmağa və hamiləliyin gedişinə mane olmur. Hamiləlik dövründə ektopiya daha nəzərəçarpan ola bilər, lakin bu, normal hormonal dəyişikliklərin nəticəsidir.

Eroziya müalicəsi ağrılıdırmı?

Müasir üsullar (radiodalğa, lazer) adətən yerli keyitmə ilə və ya keyitməsiz aparılır, az diskomfort verir və ambulator şəraitdə həyata keçirilir. Sağalma dövründə bir neçə həftə cinsi əlaqədən və isti vannadan çəkinmək tövsiyə olunur.